Niet de waarde, maar het verhaal erachter

Waarom roept een groen fietspad zoveel weerstand op? Waarom zijn woningbouw en natuurbehoud zo vaak elkaars tegenpolen? En waarom lukt het politici soms niet om uit te leggen waarom zij bepaalde keuzes belangrijk vinden? In het radioprogramma Vroege Vogels gaat John Bijl in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen in op de manier waarop gemeenteraden omgaan met natuur- en klimaatvraagstukken. De kern van zijn boodschap: politieke overtuigingen zijn pas overtuigend wanneer je ook kunt uitleggen waarom ze voor ánderen van waarde zijn.

Bijl noemt dat de ‘vloek van waarde’. ‘Je kunt iets zó belangrijk vinden dat je niet meer kunt uitleggen waarom iemand anders het ook belangrijk zou moeten vinden.’ Volgens hem is dat een veelvoorkomend probleem in de lokale politiek. Politici weten vaak precies waar zij voor staan, maar vergeten soms de stap terug te zetten: hoe ben ik zelf eigenlijk tot deze overtuiging gekomen? Pas wanneer je dat kunt uitleggen, ontstaat ruimte voor een echt politiek gesprek.

In de uitzending komen verschillende lokale dilemma’s voorbij, zoals woningbouw naast natuurgebieden, klimaatadaptatie en het vergroenen van de openbare ruimte. Juist bij zulke onderwerpen is het volgens Bijl belangrijk om niet alleen de eigen waarden uit te spreken, maar ook aan te sluiten bij de waarden van anderen. ‘Vraag eens aan iemand wat voor hem belangrijk is. Dan ontdek je dat je met iemand die heel anders naar de wereld kijkt soms verrassend goed over groenbeleid kunt praten, alleen vanuit een ander perspectief.’

Volgens Bijl is dat precies de kracht van lokale politiek. Gemeenteraden nemen geen abstracte besluiten over klimaat of biodiversiteit, maar maken keuzes die inwoners direct terugzien in hun eigen straat, wijk of dorp. Tegelijkertijd vraagt dat om zorgvuldige afwegingen tussen belangen die allemaal legitiem zijn. ‘Dat is de essentie van politiek: kiezen tussen twee zaken die je allebei graag zou willen.’

De directeur van het Periklesinstituut pleit daarom voor een politiek die inwoners niet alleen probeert te overtuigen, maar vooral aan het denken zet. ‘Politiek is in een democratie op zijn sterkst wanneer je inwoners zelf aan het denken zet.’ Daarmee gaat het uiteindelijk niet alleen over natuur of klimaat, maar over de manier waarop politieke vertegenwoordigers draagvlak organiseren voor moeilijke keuzes.