Een beetje vreemd

‘De moties zijn overigens niet vreemd,’ zegt burgemeester Bram Harmsma. ‘Ze passen alleen niet bij de andere punten op de agenda.’ Formeel heten ze daarom ‘motie vreemd aan de orde van de dag’. De gemeenteraad van Zeewolde behandelt er deze avond maar liefst acht. Maar niet het aantal is het probleem. Het probleem is dat een instrument dat bedoeld is om het debat te openen, hier vooral leidt tot onderbrekingen ervan.

De motie vreemd aan de orde van de dag. Je zou er een ode aan kunnen schrijven. Met dit instrument kan een raadslid zelf een onderwerp agenderen. Er hoeft geen voordracht van het college bij, en voorbereide stukken zijn niet nodig. Het enige wat nodig is, is een A4’tje — of net iets langer — met een paar argumenten en een voorgestelde uitspraak van de raad. Je kunt er het college mee aan- of bijsturen, of een algemene uitspraak doen. Laagdrempelig, en zeker in campagnetijd een instrument waar menig raadslid graag naar grijpt.

‘Voorzitter,’ valt Tom Zonneveld (Leefbaar Zeewolde) de burgemeester in de rede. ‘Vorige vergadering kwam er een motie als een duveltje uit een doosje.’ Normaal gesproken worden moties vooraf gedeeld, zodat raadsleden zich kunnen voorbereiden. Zeker bij moties vreemd is dat niet overbodig. Maar als dat te laat gebeurt — bijvoorbeeld omdat fracties hun eigen overleg al hebben gehad — schiet die voorbereiding erbij in. ‘Vanavond staan er vijf moties die te laat zijn rondgestuurd.’ Het kan zijn dat zijn fractie bij de behandeling om een langere schorsing vraagt, waarschuwt Zonneveld. Met nadruk op het woord ‘langere’.

Nu heeft de Leefbaar Zeewolde een bijzondere positie. Met 10 van de 19 zetels heeft de fractie een absolute meerderheid. Zonder de Leefbaar-fractie kán de raad niet eens stemmen.

Een van de eerste moties komt uit de zogeheten ideeënmarkt. Inwoners konden plannen indienen waarvoor de raad een potje geld heeft vrijgemaakt. De ideeën zijn in moties vervat — en keurig op tijd rondgestuurd. Dit idee stelt een zangfietspad voor, net achter het gemeentehuis. Fietsers worden met borden met tekst en muzieknootjes aangemoedigd hardop te zingen. Drieduizend euro moet het kosten. ‘Een idee dat weinig geld kost, maar waar veel mensen van kunnen profiteren,’ vindt Hans de Groot (VVD), die het voorstel heeft geadopteerd.

‘Een prima idee,’ vindt ook Zonneveld, maar hij zou de locatie liever openlaten. ‘Zodat er ook ruimte is voor participatie,’ zegt hij. ‘Mocht het leiden tot overlast, kun je altijd een andere route kiezen,’ reageert De Groot. ‘Begin er gewoon mee,’ vindt ook wethouder Ernst Bron, ‘afwijken kan altijd nog.’

‘Hoe gaat u dat toetsen?’ vraagt Evert Ekker, eveneens van Leefbaar Zeewolde. ‘Mochten er klachten komen, gaan we heroverwegen,’ antwoordt de wethouder. Voordat de burgemeester de motie in stemming kan brengen, vraagt Zonneveld toch om een schorsing. Erna meldt Ekker dat hij tegen zal stemmen. Zijn fractiegenoot Karin Ekker stemt voor, maar waarschuwt voor klankvorming. Wel wordt het voorstel aangenomen.

‘Dan moeten we toch schorsen,’ zegt Zonneveld bij de moties over de woonvisie, huisvesting arbeidsmigranten en netcongestie. Steeds lijkt de fractie de twijfel te moeten bespreken in een korte onderbreking. Waarna dan de moties worden ingetrokken of aangehouden — en het debat in feite verder geschorst. 

Ligt dat aan Leefbaar? De fractie heeft de meerderheid, maar zoekt pas positie in de schorsing. Natuurlijk had de fractie de moties eerder moeten krijgen. Tegelijkertijd lijkt de fractie haar overwicht niet te hebben voorzien van trefzekerheid. Met als gevolg dat het meest veelzijdige raadsinstrument, bedoeld om het debat te openen, in deze vergadering vooral leidt tot het onderbreken ervan. En de lengte van deze vier-en-een-halfuur durende vergadering beter zal worden herinnerd dan de inhoud ervan.

Deze column verscheen op 23 maart 2026 bij Binnenlands Bestuur.

‘Ik ben blij dat iedereen vóór dit voorstel gaat stemmen,’ zegt Sascha Jacobs (FvD). Opgewekt klinkt hij er niet bij. ‘Dan kunnen wij met een gerust hart tegenstemmen.’ De uitkomst van dit debat in Heerlen staat inderdaad al vast. Maar de manier waarop die uitkomst tot stand komt, zegt misschien meer over de Heerlense politiek, dan over het besluit zelf.

Bijna 280 duizend euro wil het college lenen aan de lokale jeugdzorguitvoerder. Voor ‘continuïteit van jeugdhulpverlening’, zo staat in de stukken. ‘Een vervelende maar noodzakelijke afweging,’ vindt Marleen Butink (Jongerenpartij Heerlen). ‘We vinden het van belang dat onze jongeren goede zorg blijven krijgen,’ zegt Marianne van Oosterhout (SP). ‘Jeugdzorg gaat iedereen aan het hart,’ besluit ook Theo de Groot (OPH). ‘Aangezien het hier om een bijzondere doelgroep gaat, kunnen we niet anders dan voor stemmen,’ zegt ook Hannie Heine (CDA). ‘Hoe denkt het college beter te kunnen sturen op risico’s in de toekomst?’ wil Butink nog wel weten.

Jacobs is, zoals gezegd, minder berustend. ‘Een organisatie maakt er gewoon een financiële puinzooi van,’ vindt hij. ‘Moeten we de organisatie dan maar failliet laten gaan?’ vraagt Henk Verreck (PvdA). ‘Laten we de jongeren dan maar creperen op straat?!’

Dat klinkt als een drogreden, maar Jacobs gaat er niet op in. ‘De fout zit in het systeem van aanbestedingen,’ vindt hij. De gemeente wordt daarna afhankelijk van een organisatie, ook als daar fouten worden gemaakt. Ook bij andere instellingen komt dat voor, vindt Jacobs. ‘Maar in de stukken staat dat er geen alternatief voor deze instelling is,’ merkt Roel Leers (Hart-Leers) op.

Dat lijkt Jacobs in het verkeerde keelgat te schieten. ‘Er zijn al jaren problemen!’ zegt hij. ‘Ik denk dat u de mensen in de jeugdzorg enorm tekortdoet,’ interrumpeert De Groot. Die doen goed werk. Ook dat is een drogreden. ‘Ik denk dat u niet goed geluisterd heeft,’ zegt Jacobs dan ook fel. Hij sprak over het financiele situatie, zegt hij, niet over de uitvoering. ‘Het gaat om mismanagement.’

‘Met dossiers als dit zie je dat we lang niet altijd over systemen praten, maar vooral over mensen,’ zegt wethouder Arlette Vrusch als het haar beurt is. ‘Over kinderen die vastlopen en ouders die het niet meer weten.’

Natuurlijk waar, maar ook een gevaarlijke redenering. De gevraagde beslissing van dit debat is immers niet óf jongeren zorg moeten krijgen, maar of deze organisatie op deze manier financieel overeind moet worden gehouden. Zodra die twee vragen door elkaar gaan lopen, ontstaat al snel de logica die in de Britse tv-serie Yes Minister de ‘drogreden van de politicus’ werd genoemd: er moet iets gebeuren; dit is iets; dus dit moet gebeuren.

Het probleem is de marktwerking, vindt ook de wethouder. Maar daar gaat het Rijk over. Om dat te veranderen lobbyt de gemeente — tot die tijd moet het maar zo. Tegelijk moet de instelling er wel voor zorgen dat het beter gaat. ‘Medewerkers die meer productie draaien, de administratieve lasten naar beneden.’

‘Gaat de kwaliteit van de zorg er door achteruit?’ wil Elian Géron (Partij voor de Dieren) nog weten. Alle trajecten worden gewoon doorgezet, verzekert de wethouder.

‘Dit is niet het eerste dossier waar we constant achter de feiten aanlopen,’ besluit Jacobs in de tweede termijn. ‘Zorg voor jongeren in de problemen is nu eenmaal belangrijk,’ vind hij. Maar moet dat bij een organisatie die technisch failliet is?

Met het raadsbesluit om deze instelling deze lening  te verstrekken, is het antwoord daarop blijkbaar ‘ja’. Maar niet omdat de raad ervan overtuigd is dat dit de beste oplossing is. Maar omdat niemand zich de politieke consequentie kan veroorloven om ‘dit iets’ niet te doen.

Deze column verscheen op 16 maart 2026 bij Binnenlands Bestuur.

‘Dan komen we toe aan het opiniërende deel van deze vergadering,’ zegt burgemeester Jan ten Kate. De raadsvergadering van Staphorst is dan al een uur bezig, maar dat ging op aan mededelingen en ingekomen stukken. De genomen besluiten zijn zonder deliberatie afgehamerd. Je voelt dan toch een beetje dat het nu moet gaan gebeuren.

Waaronder een businesscase voor het opknappen van een schoolgebouw. ‘Onderwijs is belangrijk, investeren in een gezond binnenklimaat is belangrijk,’ leest Alex Dekker (Gemeentebelangen) vlug van zijn iPad voor. ‘Juist daarom moeten we scherp blijven.’ Volgens Dekker valt de businesscase een half miljoen hoger uit dan de eerdere raming. ‘Bovendien leggen we een exploitatielast op.’ Wie er in de projectgroep zit en of die wel voldoende deskundig is, vraagt hij zich af zonder op te kijken.

‘We zijn al best wel goed geïnformeerd,’ vindt Liesbert Lubberink (PvdA). Haar is het ook opgevallen dat de plannen hoger uitvallen. ‘De businesscase gaat verder dan alleen ventilatie,’ merkt Luuk Hoeve (ChristenUnie) monotoon op. Er is ook gekeken naar koeling en isolatie, terwijl dat niet het oorspronkelijke plan was. ‘Maar uit de stukken blijkt dat dit een samenhangend pakket vormt,’ zo staat er in ook zijn uitgeschreven spreektekst.

‘Met de start van het onderwijshuisvestingsplan is een traject gestart waar onze schoolgebouwen een forse verbeterslag maken,’ leest Roelof Slager (SGP). Vooral de laatste lettergrepen van woorden krijgen van Slager goed de aandacht. ‘Complexe materie,’ vindt hij. Mogelijkheden zijn ‘voorzien van bedragen’. Aan het eind van zijn betoog heeft hij één vraag: ‘Kan de wethouder toezeggen dat de investeringen die worden genomen geen desinvesteringen zijn als er in de toekomst nog ingrijpender maatregelen moeten worden genomen?’ Inderdaad klinkt dat als complexe materie.

Susan Hokse (CDA) heeft blijkbaar vragen al eerder gesteld. ‘We danken het college voor de beantwoording,’ zo staat er op haar iPad. ‘Het geeft ons vertrouwen dat het goed gebeurt.’ Nog voor ze haar laatste woord heeft uitgesproken zet ze de microfoon alweer uit.

Daarmee lijkt ook wethouder Herriët Brinkman een betrekkelijk makkelijke avond tegemoet te gaan. ‘We zijn een aantal jaar geleden een traject ingegaan,’ zegt ze. ‘Zeker met de schoolbesturen.’ Die gaan over het onderwijs zelf, legt ze uit, al mag je aannemen dat iedereen dat toch wel weet. Onderwijs is namelijk belangrijk, legt ze uit. Net als het klimaat op scholen. ‘We gaan forse investeringen doen,’ al legden de stukken dat ook wel uit. Daar zijn eerst normbedragen gehanteerd, legt Brinkman uit. ‘Dan ga je de diepte in en worden er offertes opgevraagd,’ legt de wethouder uit. ‘Dan kijk je wat er nodig is op de school.’

‘Dit is dan toch een ander plan dan in 2023,’ vraagt Lubberink nog. Dat klopt, zegt Brinkman. ‘Je moet naar meer kijken dan alleen ventilatie. Het zou jammer zijn als je maar de helft doet van wat nodig is.’ Vast ook waar, maar wat legitimeert eigenlijk een afwijking van ruim een half miljoen euro ten opzichte van het eerdere plan?

‘Ik denk dat we een goed voorbeeld hebben gezet van samenwerking,’ zegt Slager in zijn tweede termijn. Onderwijs is immers belangrijk, vindt hij, al twijfelt daar vast niemand over. ‘Wij gunnen alle scholen een goed leerklimaat,’ zegt ook Lubberink. Ze wil wel oproepen goed te kijken naar de andere schoolgebouwen.

Het investeringsplan kan daarmee als hamerstuk door naar de besluitvorming, constateert de raad. Niet omdat onderwijs onbelangrijk is, maar ook niet omdat onderwijs juist zo belangrijk is. Maar omdat in Staphorst een plan met een forse afwijking van de eerdere raming kan worden besproken, en een paar voorleesbeurten blijkbaar genoeg zijn om het er later niet nog eens over te hebben.

Deze column verscheen op 9 maart 2026 bij Binnenlands Bestuur.

‘Zoals u misschien al aan mijn stem kunt horen, is carnaval begonnen,’ zegt burgemeester Michiel van Veen. En inderdaad: voor de deur van het gemeentehuis mixt in een feesttent de DJ soepeltjes Adele met Robin S. ‘Ik hoop dat we het geluid van de tent hiertegenover kunnen overstemmen.’

Terwijl er buiten in panterpakken wordt doorgehost, spreekt de raad over woningbouw. ‘Dat staat bij velen op één,’ zegt Marius Vos (Sociaal Gemert-Bakel). Ook bij zijn fractie. Vos is dan ook te spreken over het plan om op de Deelse Kampen met een ondernemer woningen te ontwikkelen. 

Eén ding valt hem wel tegen. Om tot dit plan te komen is er een ruimte-voor-ruimte-regeling getroffen. In dat gebied, de zogeheten Noordhoek, wordt maar 20 procent sociale huur gebouwd, terwijl in de Deelse Kampen de 30-procentnorm geldt. Onterecht, vindt Vos. ‘Wat voor de ene projectontwikkelaar geldt, moet ook voor de andere gelden. Gelijke monniken, gelijke kappen.’

Zo komt de gemeente niet aan genoeg betaalbare woningen, vindt ook Laurens van den Berg (D66). In totaal worden er 614 woningen gebouwd, waarvan 30 procent sociaal. ‘Dat zijn er 185.’ In de stukken staat echter dat er 165 komen. ‘Da’s dus te weinig.’ Juist dan is die 20 procent in de Noordhoek niet logisch, vindt Jan Vroomans (Politiek op inhoud). ‘Er is geen enkele bestuurlijke onderbouwing voor geweest om van die 30 procent af te wijken.’ Samen met Van den Berg en Vos dient Vroomans een motie in om ook daar 30 procent sociale huur te realiseren.

‘Het gaat niet over percentage sociale huur per bouwplan,’ werpt Toon Coopmans (Dorpspartij) tegen. Je moet naar het totaal kijken, vindt hij. ‘Het gaat erom dat je gemiddeld rond die 30 procent uitkomt.’ Daarnaast moet de mix kloppen: ‘sociale huur, middenhuur, middenkoop en het dure segment.’ En de voorzieningen moeten meegroeien. ‘Als we woningen neerzetten, wordt ook verwacht dat we daar de benodigde voorzieningen bijzetten.’

‘We zijn gewoon blij dat er zo snel zoveel woningen gebouwd gaan worden,’ zegt Anne van Berlo (VVD). Ze begrijpt de oproep van Vroomans en de anderen, maar het is niet haalbaar om het percentage bij elk project afzonderlijk vast te zetten, vindt ze.

Van den Bergs rekensom klopt in ieder geval niet, legt wethouder Willeke van Zeeland uit. In totaal komen er 180 sociale woningen in de Deelse Kampen. Daarmee wordt voldoende gecompenseerd om toch aan de doelstellingen voor sociale woningen te komen. ‘Ik heb nul bestuurlijke overwegingen gehoord waarom we bij drie projecten 31 procent sociale woningen eisen, en in de Noordhoek 20 procent genoeg is,’ herhaalt Vroomans. ‘Het is gewoon principieel.’

Het lijkt erop dat Vroomans, en met hem vast ook Van den Berg en Vos, de enige zijn. Hun motie zal het, door gebrek aan medestanders, niet halen. ‘Wij hebben er vertrouwen in,’ zegt Stefan Janszen (CDA). ‘Ik begrijp het ongemak,’ zegt Willie van den Heuvel (Lokale Realisten). Maar als alle partijen hun werk goed doen, zou extra regelgeving niet nodig moeten zijn.

Laten we het hopen. De natuurlijke aversie tegen nieuwe regels is begrijpelijk. Maar veel andere middelen om te controleren of zijn kaders daadwerkelijk worden nageleefd dan erover spreken, heeft de raad niet. Wellicht is deze vergadering al genoeg om ervoor te zorgen dat het college op zijn qui-vive is. Raadsvergaderingen zijn, net zo goed als moties en amendementen, óók een raadsinstrument.

Misschien verandert deze vergadering dan niets aan het percentage sociale huur in de Noordhoek. Maar maakt het wél duidelijk waar het hoogste bestuursorgaan de lat legt — en waar het college voortaan op wordt aangesproken. En blijkt het feest van de democratie ook gewoon een goede vergadering te kunnen zijn.

Deze column verscheen op 23 februari 2026 bij Binnenlands Bestuur.

‘Dan wil ik een schorsing!’ zegt wethouder Wim Wink kortaf. Terwijl het doen van een voorstel van orde toch écht is voorbehouden aan raadsleden en de voorzitter. Maar misschien is wat hier aan de raad is, en wat aan het college, wel het echte thema van deze avond.

Op de agenda staat wel een document wat de gemoederen los maakt: de Regionale Energie Strategie, de RES 2.0. Een gezamenlijk stuk van alle gemeenten in de regio; het moet organiseren hoe iedereen een bijdrage gaat leveren aan lokale energieopwekking.

Insprekers maken zich zorgen. ‘De RES zet de deur wagenwijd open voor drie giga-windturbines bij de A73,’ zegt de eerste. ‘Er is nooit sprake geweest van een derde molen,’ zegt een ander. Ze vrezen gezondheidsschade en landschapsvervuiling. ‘Het ondermijnt uw ambitie om een aantrekkelijk Heumen te zijn.’

Marcel Hermens (DGA) wil een aanpassing in de RES. In de energievisie staat nog steeds het Kommengebied aangewezen als lokatie voor windmolens, maar onderzoek heeft al laten zien dat dit niet kan. Met een amendement stelt hij voor ‘de RES te updaten’. Theo Müller (PvdA) is het daarmee eens. ‘We moeten zo snel mogelijk duidelijkheid aan de inwoners bieden.’

Die duidelijkheid heeft een prijs. ‘Strikt genomen hebben we nu geen zoekgebied meer,’ constateert Müller. Door het Kommengebied te schrappen staat er in de RES geen plan meer om te voldoen aan de energieopgave. ‘Het is nu aan het college om met een nieuw voorstel te komen,’ zegt Müller. Snel, want er is al onrust over de windmolens bij de A73. ‘In buurtapps lees ik dat een bedrijf zich al gemeld heeft. En als we niks doen krijgen we een aanwijzing van de provincie.’ Müller stelt daarom voor om op korte termijn een informatieavond te organiseren over de mogelijkheden.

‘Het enige alternatief is de A73,’ interrumpeert Gerard Laenen (D66). ‘Die duidelijkheid moet het college geven,’ vindt Müller. Rob de Graaf (CDA) en Saskia Tuinder (GroenLinks) vinden de informatieavond een goed idee. ‘Het is niet voor niets dat hier zoveel mensen aanwezig zijn,’ zegt Tuinder. ‘Er ligt al een voorstel van een ontwikkelaar,’ weet Tuinder. Dan is het bijvoorbeeld relevant te weten wanneer de gemeente of wanneer de provincie daarover het bevoegd gezag is.

Wethouder Wink houdt liever vast aan de ongeamendeerde RES. ‘Voor je het weet gaan we discussiëren over een voorstel wat er nog niet ligt.’ waarschuwt hij. Ook een nieuwe informatieavond ziet hij niet zitten. Er zijn al werkbijeenkomsten geweest. ‘We moeten voorkomen dat het een herhaling van zetten wordt.’

‘Er is heel veel onduidelijkheid,’ interrumpeert Müller. ‘Als u naar het windbeleid kijkt, krijgt u al heel veel antwoorden,’ vindt Wink. ‘Wilt u het doen of niet?’ vraagt De Graaf. 

En dan wil Wink de schorsing.

Erna lijkt de wethouder toeschietelijker. ‘Er komt van het college geen amendement op het amendement,’ zegt hij — al kan ook daarover alleen de raad voorstellen doen. Ook de informatieavond gaat er komen, zegt Wink. ‘Ik moest het even op me in laten werken,’ zegt hij. Het amendement én de RES worden unaniem aangenomen. De informatieavond komt er, en het college gaat aan de slag met een nieuw voorstel voor energieopwekking.

Eind goed, al goed? Het zal moeten blijken of de opdrachten voor de avond of de energieopwekking scherp genoeg zijn.

Dat had wethouder ook anders kunnen doen. In plaats van zelf raadsinstrumenten te gebruiken, had hij om een duidelijker kader kunnen vragen. Niet omdat de raad dan op de stoel van het college gaat zitten, maar om juist eens te voorkomen dat een wethouder op de stoel van de raad belandt.

Deze column verscheen op 9 februari 2026 bij Binnenlands Bestuur.

‘De gemeenteraad heeft gekregen wat hij wilde,’ zegt Theo Meijboom (SGP). In de wandelgangen rommelde het al maanden rond de grondverkoop voor woningbouw in de woonkern Sleeuwijk. De verhalen werden steeds wilder. Om daar een eind aan te maken besloot de gemeenteraad van Altena unaniem tot een onafhankelijk onderzoek.

Dat ligt er nu. De aankoop was rechtmatig, al zijn er – zoals bij elk onderzoek – ‘leerpunten’. ‘Er kan heel veel over de inhoud van dit rapport gezegd worden,’ zegt Meijboom (SGP), ‘maar dat ga ik niet doen.’ Hem zit iets anders dwars. ‘De tendentieuze vraagstelling, de woordkeus waarbij soms bewust of onbewust halve waarheden of onwaarheden in het debat zijn ingebracht.’

Het rechte been van Meijboom is gericht op CU-raadslid Anne Duizer. Die had tijdens het interpellatiedebat gesuggereerd dat de wethouder al eerder over informatie beschikte dan hij had toegegeven. Het onderzoek weerspreekt dat. In een bekendmaking van zijn lijsttrekkerschap had ChristenUnie hem notabene gepresenteerd als degene die een ‘dubieuze grondverkoop’ aan de kaak stelde. ‘Een raadsonderzoekje naar wat dat debat heeft opgeleverd,’ zegt Meijboom, ‘zou ook interessante leerpunten kunnen opleveren.’

Duizer, een paar meter verder op, lijkt witter te worden.

Gelukkig, denk ik nog, is hij niet de volgende spreker. Maar ook Pim Bouman (VVD) wil het niet over de inhoud van het rapport hebben. ‘En ook niet over het gedrag van raadsleden,’ voegt hij eraan toe. ‘Anders wordt het een negatieve avond.’ Hij roept op de aanbevelingen over te nemen. Ook Christian Alderliesten (Progressief Altena) hoopt ‘dit boek snel te kunnen sluiten’.

Dan Duizer zelf. Die blijft verrassend bij zijn uitgeschreven spreektekst. ‘De manier waarop besluiten zijn genomen raakt ons diep,’ leest hij voor. Hij wijst erop dat keuzes soms pas na afloop werden afgewogen, met juridische haalbaarheid voorop — en niet de wenselijkheid. Het college moet voortaan vooraf ook effecten op omwonenden, leefomgeving en vertrouwen expliciet meewegen, vindt hij. Een kaderstelling waarvan je meestal verwacht dat de raad die zélf ter hand neemt.

Ook wethouder Hans Tanis is blij dat het onderzoek er ligt. ‘Het traject heeft zichtbaar iets gedaan met medewerkers,’ zegt hij. De insinuaties over ‘schimmige deals’ kwamen hard aan. Het rapport moet daar een eind aan hebben gemaakt. Duizer wil hij nog meegeven dat door meer projectmatig te werken ook maatschappelijke doelstellingen beter kunnen worden gewaarborgd.

Voorafgaand aan de tweede termijn lijkt het alsof Meijbooms bommetje nog niet is ontploft. ‘Er zijn wat stevige woorden richting ons geuit,’ vindt Duizer. Dat mag, zegt hij, maar dat had ook tijdens het interpellatiedebat gekund. ‘Duizer heeft pertinente onwaarheden verkondigd,’ herhaalt Meijboom. ‘Dat zette toen de toon.’

‘Ik heb de wethouder daarvoor mijn excuses aangeboden,’ vertelt Duizer. ‘Meijboom had mij destijds kunnen benaderen,’ voegt hij eraan toe. ‘Maar blijkbaar wilde hij mij publiekelijk onderuit halen.’

‘We hebben ook publiekelijk dat debat gevoerd,’ antwoordt Meijboom. Hij wil reflectie van Duizer. ‘Legt u dan eens uit als grond op 22.500 euro gemiddeld wordt geschat voor 5.000 wordt verkocht?’ vraagt Duizer. ‘Zwak dat u toch weer de inhoud ingaat,’ zegt Meijboom.

‘Misschien kan de heer Meijboom ook reageren op zijn eigen gedrag,’ interventieert Bouman. ‘Dat mag u vinden,’ mompelt Meijboom, waarmee ook de spanning weg zakt. Even later neemt de raad de aanbevelingen over en bekrachtigt zelfs de conclusies van het rapport.

Waarmee dit dossier inderdaad inhoudelijk is gesloten. Het onderzoek is afgerond, de aanbevelingen zijn overgenomen, het boek kan dicht. Maar de rol van de raad zélf blijft onbesproken — of het nu gaat om de debatdynamiek of om zijn eigen kaderstellende verantwoordelijkheid. En lijkt het voor deze raad makkelijker zich te verenigen rond een rapport over een ander dan rond een spiegel voor zichzelf.

Deze column verscheen op 2 februari 2026 bij Binnenlands Bestuur.

‘We hebben een hele hoop moties,’ constateert burgemeester Hans van der Pas. ‘Waaronder vier moties vreemd.’ Eén ervan is zó belangrijk, dat de gemeenteraad van Maashorst ’m deze avond twee keer behandelt.

Al in mei vorig jaar besloot de raad over een AZC-plek bij het sportpark in Uden. Over de inrichting van de omgeving moet nog wél worden besloten. Met overleg met omwonenden, zo is afgesproken, ondermeer via een veiligheidsplan.

‘De klankbordgroep heeft zorgen over hoe er met hun inbreng wordt omgegaan,’ zegt Maarten Prinssen (VVD) bij het vragenhalfuurtje. De verslagen van de gesprekken met deze bewonersgroep  zijn niet door hen goedgekeurd, zegt hij. ‘Kan het college bevestigen dat die verslagen geen juiste weergave zijn?’ Het concept-veiligheidsplan was ook laat. ‘De klankbordgroep had een week om te reageren.’

Zelfs blijkt de bewonersgroep het vertrouwen in de begeleiders van de gemeente te hebben opgezegd, legt Prinssen uit. Het college moet dat vertrouwen herstellen en de kritiek van de klankbordgroep ‘aantoonbaar’ verwerken in het veiligheidsplan, vindt Prinssen. ‘Hoeveel waarde hecht het college aan het participatieproces?’ vraagt hij. Een formulering die zijn interpretatie al suggereert.

‘Een verslag is nooit een individuele weergave,’ reageert burgemeester Van der Pas — als portefeuillehouder. De klankbordgroep miste volgens hem een steviger toon; die is niet overgenomen in het zakelijke verslag. Geprobeerd wordt de gevoelens in een oplegger weer te geven. Dat stukken te laat kwamen, weerspreekt hij. ‘Een conceptversie is in november al verstuurd; die komt voor 95 procent overeen met de laatste versie.’

‘Natuurlijk hechten we veel waarde aan participatie,’ zegt de burgemeester. ‘Maar het is wel een klánkbordgroep.’ De groep wordt gehoord. ’Het is niet zo dat zij ook moeten instemmen met het veiligheidsplan.’ Zo was het ook afgesproken. Het college was verrast dat de groep het vertrouwen opzegde. ‘Ik vermoed dat zij een andere verwachting hadden van het proces.’

Op de publieke tribune ontstaat gemor, afkomstig van – zo lijkt – leden van de klankbordgroep. Ook aan Prinssens gezicht is de ontevredenheid af te lezen.

Met een motie vreemd wil Gertrude Vissers (SP) het onderwerp opnieuw bespreken. ‘We nemen de emoties van de klankbordgroep serieus,’ zegt ze. Ze wil nadrukkelijk niet het debat over het AZC overdoen. ‘Het gaat ons puur om het participatieproces.’ Wél stelt zij voor het besluit over de omgeving op te schorten totdat het vertrouwen met de klankbordgroep is hersteld.

‘Wij nemen die emotie ook serieus,’ zegt Bas Keijzer (Kompas). Voor hem is de beantwoording door het college afdoende. ‘We begrijpen dat als je geen AZC wilt, dit niet genoeg is.’ Op de publieke tribune wordt het gemor luider. ‘Volgens mij gaat het hier niet over het niet willen van een AZC,’ interrumpeert Prinssen, ‘maar over de manier waarop.’ Er klinkt zelfs een applausje.

Langzamerhand begint het op te vallen dat nog nergens helder wordt wát de klankbordgroep nu precies miste in het voorliggende veiligheidsplan. Uit de bijdragen van Prinssen, Vissers én Van der Pas blijkt dat niet duidelijk. En die precisie had het debat overzichtelijker gemaakt. ‘Nou, wij willen geen AZC,’ zegt Ruud Geerders (Gewoon Uden).

‘Dat mag u zeggen, maar daar is deze vergadering niet voor,’ probeert voorzitter Karin Francken nog, maar duidelijker wordt de vergadering er niet van. Het blijft gissen óf de verwachting bij de klankbordgroep verkeerd was, óf hun bijdragen onvoldoende zijn verwerkt, en óf de door de raad gestelde participatiekaders niet zijn gevolgd. Door deze onduidelijkheid blijft het debat steken in een welles-nietes over intenties en emoties. En laat deze vergadering vooral zien dat niet alleen beleid en participatie goed verwachtingsmanagement vraagt, maar dat voor een goed raadsdebat zo ook het meningsverschil helder moet zijn. 

Deze column verscheen op 26 januari 2026 bij Binnenlands Bestuur.

Deze vergadering kreeg ook vermelding in de wekelijkse column Wat is democratie? over staatsrecht en democratie. Over hoe het reglement van orde de besluitvorming en de democratie bewaakt.

 

Drie korte bespreekstukken en het vragenhalfuurtje zitten erop. ‘Wij hebben allen nog de ingekomen stukken,’ zegt burgemeester Lieke Schuitemaker. Ze haalt even adem. ‘Ik wil u toch even wijzen op deze passage uit het reglement van orde: over de ingekomen stukken worden alleen voorstellen gedaan en besluiten genomen van procedurele aard.’ Zo’n waarschuwing komt zelden uit het niets. ‘Als u het echt niet kan laten, kunt u wat meegeven,’ voegt de voorzitter er nog aan toe.

Al bij het eerste ingekomen stuk is het raak. Jan Bijlsma (GBA) heeft zorgen over de voorbereiding op de Wet Versterking regie volkshuisvesting. De aanleiding is Vaststelling lopende uitvoeringsagenda wonen 2025. ‘Wij krijgen niet echt het gevoel dat we klaar zijn voor de Wet Versterking regie volkshuisvesting.’ Vervolgvragen zal hij schriftelijk stellen. Of dit een waarschuwing aan het college is, of vooral een gedachte die hardop moet worden uitgesproken, blijft in het midden.

‘Ik heb een procedurele vraag,’ grinnikt Lammert Westra (CDA) bij de Raadsinformatiebrief Organisatieontwikkeling ABG ‘En waarom niet iets per gemeente?’ Zo procedureel is die vraag niet. Maar gewoon inhoudelijk. ‘We vonden het belangrijk om ook eens naar onze eigen organisatie te kijken,’ legt wethouder Eric Daandels uit. Een gezamenlijke bijeenkomst kan altijd nog.

Rens Michielsen (GBSV) verbaast zich bij hetzelfde stuk over het label ‘intern vertrouwelijk’. Het stuk is immers openbaar. Nog verbaasder is hij over de opmerking dat ABG ‘kan uitgroeien tot een professionele dienstverlener’. ‘Het bestaat al tien jaar. Menig start-up is al na vijf jaar volgroeid.’ Het begint op een mini-interpellatie te lijken, maar je moet de brief niet lezen alsof het ABG nu géén professionele organisatie is, vindt wethouder Daandels.

Bij de brief over de aanpassingen van het kindcentrum Chaam concludeert Hanneke Willemstein (GBSV) dat het vorige ontwerp niet aan de wetgeving moet hebben voldaan. En volgens haar is nu nog niet iedere gebruiker tevreden. In een lang maar vooral voorspelbaar antwoord legt Daandels uit dat alles dik in orde is en dat de gebruikers tevreden zijn. Bij de beleidsbrief Verantwoord beleid Aziatische Hoornaar wil Bart Lauwaars (GBA) nog weten wat de gemeente gaat doen voor bijenhouders. ‘Als u dat wil wel,’ hint wethouder Ton Berben, maar de voorzet om er een motie van te maken lijkt niet door Lauwaars te worden opgepakt.

Ruim een halfuur verder is de kwartaalrapportage Crossroads het laatste ingekomen stuk. ‘Het sociaal domein ligt onder een vergrootglas,’ zegt Willem Kriellaars erbij, op een toon die je doet denken aan de algemene politieke beschouwingen. ‘Ik had moeite om het juiste agendapunt te vinden om het woord te voeren.’

Onbedoeld zegt hij daarmee precies wat hier misgaat. Van gebrek aan betrokkenheid heeft deze raad in ieder geval geen last. Niet een gebrek aan kennis. En al helemaal niet aan vlijt. Elk van deze punten is begrijpelijk en ongetwijfeld relevant en hadden goed tot hun recht gekomen wanneer ze met een raadsinstrument werden ingebracht. Voor vrijwel alles wat hier langs kwam, bestaat een passend middel: schriftelijke vragen, een motie vreemd, een initiatiefvoorstel, een werkbezoek, een hoorzitting.

Dus niet bij de ingekomen stukken. Het agendapunt ‘ingekomen stukken’ is geen raadsinstrument. Het is de bestuurlijke leesmap. Wie daar het debat opstart, ontneemt zichzelf én de rest van de raad én het college de mogelijkheid om het debat goed te voeren. Voorbereid, op inhoud, en met een bestuurlijke opdracht. 

Daar is dat reglement van orde voor bedoeld. Het is geen hinderlijke gebruiksaanwijzing; het is de manier waarop de raad zijn gezag organiseert. En als de raad van Alphen-Chaam dat reglement ook eens serieus neemt, zullen ze merken dat ze daardoor ook zichzelf meer serieus zullen nemen.

Deze column verscheen op 12 januari 2026 bij Binnenlands Bestuur.

‘Wij zijn zeer blij met het Statenvoorstel,’ zegt Niels Oosterom (BBB). Het college van de provincie Zuid-Holland heeft een oplossing gevonden voor de veerdienst van Maasluis naar Rozenburg. Sinds de opening van de Blankenburgtunnel een paar kilometer verderop verloor de pont bijna 90 procent van alle passagiers. 

De tunnel is niet voor iedereen een uitkomst. Een klein elektrisch autoveer moet dat gelijkmaken. Oosterom maakt zich nog wél zorgen over de vorm. In het voorstel staat dat de provincie het veer koopt, en voor de exploitatie verhuurt aan een particulier. ‘We lopen het risico ermee uit te komen op een suboptimaal aanbestedingsresultaat,’ vindt ook Lars Klappe (PvdA-GroenLinks). Met een amendement zou hij eerst onderzoek willen.

Benjamin Boersma (SP) vraagt zich met een motie af of de doelstellingen van de provincie hard genoeg zijn. ’Aanbestedingen worden gegund op afstand tussen stoelen en zero-emissie, maar we hebben genoeg voorbeelden waar toch diesel wordt gebruikt,’ zegt hij. Zo zijn er meer wensen. ‘Het kleine veer is ons te groot,’ vindt Robbert-Jan Vonk (PvdD). Met een amendement stelt hij het kleinst mogelijke autoveer voor. ‘Kan de gedeputeerde toezeggen dat in het programma van eisen wordt opgenomen dat het schip ook kan varen bij windkracht hoger dan 7,’ vraagt Luuk Wilson (JA21). Hij heeft er ook een amendement voor ingediend. ‘We hebben afgesproken dat het opstellen van het programma van eisen een collegebevoegdheid is,’ zegt Michel Rogier (CDA). Wel wil hij weten wanneer de Staten daarvoor inbreng kan leveren. 

Er is genoeg onderzoek naar de mogelijkheden voor exploitatie, vindt gedeputeerde Frederik Zevenbergen, en dit bleek de beste oplossing. ‘Nieuw onderzoek zal niks opleveren,’ vindt hij. Hij wil wel toezeggen de Staten het programma van eisen te laten inzien.

‘Hebben we dan nog keuze?’ interrumpeert Steven Datema (ChristenUnie). Het is een collegebevoegdheid, legt Zevenbergen uit. ‘Maar het praktische antwoord is dat het erg onverstandig is als het college de wens van de Staten negeert.’

Echt een toezegging aan de Staten invloed te hebben, is het niet. Hooguit een hint. Nergens staat er in de planning wanneer de Staten deze invloed uitoefent, erover debatteert en er een formeel en afgewogen besluit over neemt. Hoe garandeer je dan, dat de wens van Staten dan ook daadwerkelijk de wens van de meerderheid is? Laat staan verschillende opties en consequenties ervan tegen elkaar zijn afgewogen?

‘Hoor ik hier de gedeputeerde toezeggen dat er invulling is gegeven aan de motie van de SP?’ vraagt Boersma. ‘Zo zou je dat kunnen zien,’ vindt Zevenbergen. ‘Ik had nog wat vragen gesteld over de input van het programma van eisen,’ herhaalt Rogier nog. ‘Kijk,’ antwoordt Zevenbergen, ‘u geeft ons de kaders mee.’ Als het programma van eisen er dan ligt, is het ondoenlijk dat weer te herzien. De Staten krijgt het… ‘ter kennisname’. ‘Is dit dan het moment waarop wij de kaders meegeven?’ vraagt Rogier, ‘of komt die ronde nog?’ Die vraag lijkt inmiddels retorisch. ‘Nee, dat doet u nu,’ zegt Zevenbergen.

‘Zou het een idee zijn om van de nadere uitwerking een Statenvoorstel te maken?’ suggereert Klappe nog, maar ook dat ziet de gedeputeerde niet zitten. Uiteindelijk worden alle wijzigingsvoorstellen ingetrokken; het Statenvoorstel wordt ongewijzigd aangenomen. De bevoegdheid voor het opstellen van het programma van eisen blijft bij het college.

Al bestaat die bevoegdheid omdat de Staten daar zelf voor heeft gekozen. Ze hadden ervoor kunnen kiezen om die inbreng voor dat programma van eisen eerder mee te geven. Kaderstellen doe je immers voordat je een opdracht geeft. En dat de Staten zich pas nu presenteert als beste stuurlui aan wal, komt toch echt doordat ze zelf niet op tijd aan boord zijn gegaan.

Deze column verscheen op 5 januari 2026 bij Binnenlands Bestuur.

‘Aan de orde is agenda punt 11 Berap 2,’ leest burgemeester Birgit op de Laak. ‘U wordt voorgesteld met aanpassing van de meerjarenbegroting 2025 tot en met 2029 conform Berap 2…’ ze hapt even adem, ‘…en de september circulaire.’ Meestal zijn dergelijke agendapunten hamerstukken. Maar de gemeenteraad van Nederweert lijkt ervan in de war te raken. Niet van de cijfers, maar van het gereedschap.

‘We hebben in Nederweert het afgelopen jaar tijdelijke opvang van asielzoekers gehad,’ zegt Martin van Montfort (D66). ‘Dat is wat ons betreft allemaal goed verlopen.’ Met deze Berap – de afkorting staat voor bestuursrapportage – blijkt dat de gemeente er geld aan over houdt. ‘Plat gezegd hebben we er 1,1 miljoen euro winst op gemaakt,’ legt Van Montfort uit. 

Zoals dat bij een Berap hoort, wordt dat geld dan toegevoegd aan de algemene reserve. ‘Dat voelt wrang,’ vindt Van Montfort. Hij ziet liever een meer directe besteding. ‘We hebben een halfjaar geleden geld beschikbaar gesteld om op deze lokatie een park in richten,’ zegt hij. Misschien kan dat park ‘geplust’ worden, denkt hij. Of voor de buurt iets doen. Of anders iets voor de doelgroep nieuwkomers. ‘Taallessen of iets in die trant.’ Echt een voorstel dient hij zelf niet in. Hij zegt te hopen op voorstellen van het college.

‘In plaats van winst hebben gemaakt, kunnen we het college complimenteren dat ze het goedkoper hebben kunnen organiseren,’ vindt Mark Houben (CDA).  Het overschot – om het zo maar te noemen – houdt hij liever als reserve. ‘We hebben wel wat financiële uitdagingen voor de boeg,’ zegt hij. ‘Als er ideeën komen kunnen we daar altijd naar kijken,’ vindt Marcel Vossen (JAN). ‘Ik zou aan de Berap willen vasthouden.’ Ook wethouder Jorik Franssen vindt dat. ‘Ik zou mee willen geven het niet via de Berap over de inhoud te hebben,’ legt de wethouder uit.

Dat is ook wel logisch. Een bestuursrapportage is een instrument van de controle, niet van de kaders. Niets staat Van Montfort in de weg om ook een eigen voorstel in te dienen. Zoals een motie, een motie vreemd, of zelfs een initiatiefvoorstel. Maar dat komt er niet. ’Ik zou van het college ook wel een reactie op de inhoudelijke vraag willen,’ interrumpeert Van Montfort.

‘Ik zou zeggen dat de vergoeding voor de opvang van het Rijk positief uitpakt,’ zegt burgemeester Op de Laak. ‘Winst’ moet je het volgens haar niet noemen. Het is vast niet de ‘vraag’ die Van Montfort bedoelde, maar een echte andere heeft Van Montfort zelf ook niet gesteld. Blijkbaar is Van Montforts frame het overschot ‘winst’ te noemen overheersender dan zijn wens voor besteding ervan.

‘Ik heb behoefte aan een korte schorsing,’ zegt Van Montfort. ‘Technisch klopt het dat het over de Berap gaat,’ zegt hij erna. ‘En ja: als er geld over is gaat dat normaal gesproken naar de algemene reserve.’ Maar dit zijn andere omstandigheden, zegt hij. ‘Vrijwilligers hebben taallessen gegeven, er was geen geld voor boeken — en nu is er winst gemaakt op mensen die halfjaar in containers werden opgevangen.’ Een amendement zal hij niet indienen. ‘Wij voelen ook wel dat daar geen meerderheid voor is.’

Die zal er inderdaad niet zijn, maar niet om de reden die Van Montfort denkt. ‘De kwalificaties die u aan de opvang geeft werp ik verre,’ zegt burgemeester Op de Laak nog, waarmee het bespreekpunt is afgesloten. Niet omdat er niets te zeggen viel, maar omdat er de facto niets werd voorgelegd. Een inhoudelijk voorstel had zomaar wel tot een inhoudelijk debat kunnen leiden. Maar dan moet je wel voordat je je frame begint te timmeren, weten welk gereedschap je daarvoor gebruikt.

Deze column verscheen op 15 december 2025 bij Binnenlands Bestuur.