Als je geen hamer hebt is ieder probleem geen spijker

‘Aan de orde is agenda punt 11 Berap 2,’ leest burgemeester Birgit op de Laak. ‘U wordt voorgesteld met aanpassing van de meerjarenbegroting 2025 tot en met 2029 conform Berap 2…’ ze hapt even adem, ‘…en de september circulaire.’ Meestal zijn dergelijke agendapunten hamerstukken. Maar de gemeenteraad van Nederweert lijkt ervan in de war te raken. Niet van de cijfers, maar van het gereedschap.

‘We hebben in Nederweert het afgelopen jaar tijdelijke opvang van asielzoekers gehad,’ zegt Martin van Montfort (D66). ‘Dat is wat ons betreft allemaal goed verlopen.’ Met deze Berap – de afkorting staat voor bestuursrapportage – blijkt dat de gemeente er geld aan over houdt. ‘Plat gezegd hebben we er 1,1 miljoen euro winst op gemaakt,’ legt Van Montfort uit. 

Zoals dat bij een Berap hoort, wordt dat geld dan toegevoegd aan de algemene reserve. ‘Dat voelt wrang,’ vindt Van Montfort. Hij ziet liever een meer directe besteding. ‘We hebben een halfjaar geleden geld beschikbaar gesteld om op deze lokatie een park in richten,’ zegt hij. Misschien kan dat park ‘geplust’ worden, denkt hij. Of voor de buurt iets doen. Of anders iets voor de doelgroep nieuwkomers. ‘Taallessen of iets in die trant.’ Echt een voorstel dient hij zelf niet in. Hij zegt te hopen op voorstellen van het college.

‘In plaats van winst hebben gemaakt, kunnen we het college complimenteren dat ze het goedkoper hebben kunnen organiseren,’ vindt Mark Houben (CDA).  Het overschot – om het zo maar te noemen – houdt hij liever als reserve. ‘We hebben wel wat financiële uitdagingen voor de boeg,’ zegt hij. ‘Als er ideeën komen kunnen we daar altijd naar kijken,’ vindt Marcel Vossen (JAN). ‘Ik zou aan de Berap willen vasthouden.’ Ook wethouder Jorik Franssen vindt dat. ‘Ik zou mee willen geven het niet via de Berap over de inhoud te hebben,’ legt de wethouder uit.

Dat is ook wel logisch. Een bestuursrapportage is een instrument van de controle, niet van de kaders. Niets staat Van Montfort in de weg om ook een eigen voorstel in te dienen. Zoals een motie, een motie vreemd, of zelfs een initiatiefvoorstel. Maar dat komt er niet. ’Ik zou van het college ook wel een reactie op de inhoudelijke vraag willen,’ interrumpeert Van Montfort.

‘Ik zou zeggen dat de vergoeding voor de opvang van het Rijk positief uitpakt,’ zegt burgemeester Op de Laak. ‘Winst’ moet je het volgens haar niet noemen. Het is vast niet de ‘vraag’ die Van Montfort bedoelde, maar een echte andere heeft Van Montfort zelf ook niet gesteld. Blijkbaar is Van Montforts frame het overschot ‘winst’ te noemen overheersender dan zijn wens voor besteding ervan.

‘Ik heb behoefte aan een korte schorsing,’ zegt Van Montfort. ‘Technisch klopt het dat het over de Berap gaat,’ zegt hij erna. ‘En ja: als er geld over is gaat dat normaal gesproken naar de algemene reserve.’ Maar dit zijn andere omstandigheden, zegt hij. ‘Vrijwilligers hebben taallessen gegeven, er was geen geld voor boeken — en nu is er winst gemaakt op mensen die halfjaar in containers werden opgevangen.’ Een amendement zal hij niet indienen. ‘Wij voelen ook wel dat daar geen meerderheid voor is.’

Die zal er inderdaad niet zijn, maar niet om de reden die Van Montfort denkt. ‘De kwalificaties die u aan de opvang geeft werp ik verre,’ zegt burgemeester Op de Laak nog, waarmee het bespreekpunt is afgesloten. Niet omdat er niets te zeggen viel, maar omdat er de facto niets werd voorgelegd. Een inhoudelijk voorstel had zomaar wel tot een inhoudelijk debat kunnen leiden. Maar dan moet je wel voordat je je frame begint te timmeren, weten welk gereedschap je daarvoor gebruikt.

Deze column verscheen op 15 december 2025 bij Binnenlands Bestuur.

‘Kijkt u eens goed,’ zegt burgemeester Emile Jaensch. In de raadzaal van Oegstgeest ligt op de tafels een pakje. ‘We hebben een S gekregen,’ legt de burgemeester uit. Een chocoladeletter — ‘met een mooi gedicht erbij,’ vertelt hij. Natuurlijk deelt de goedheiligman alleen cadeautjes uit aan kinderen die braaf zijn geweest. Of dat ook voor raadsleden geldt, moet deze vergadering nog blijken.

‘In de commissie is het onderwerp uitgebreid besproken.’ Vanavond besluit de raad over het plan om in de wijk Almondhoeve 160 woningen te bouwen. ‘Door het college zijn al twee toezeggingen gedaan,’ vertelt Jaensch. ‘En er is een aanpassing gedaan in het stuk over een brug.’ Blijkbaar is dat niet genoeg. Er is een amendement én een motie aangekondigd.

Het amendement is van Arne-Jan Vos (D66). ‘Wij willen de term “langzaamverkeerverbinding” in “voetgangersbrug” wijzigen,’ licht hij toe. Zonder fietsers zou het voor voetgangers veiliger worden. Het plan is van omwonenden en werd al omarmd door de initiatiefnemer én de ambtelijke organisatie. ‘Er komt hier voor iedereen een beter plan uit.’ Maar Vos is sowieso blij met de nieuwbouw. ‘We gaan hoe dan ook vóór stemmen.’

Eibertjan van Blitterswijk (CDA) is minder enthousiast. ‘We zijn voorstander van woningbouw,’ zegt hij, ‘maar dit zijn te veel woningen op een te kleine oppervlakte.’ Daardoor wordt er volgens hem in de hoofdgroenstructuur gebouwd, het rood-voor-rood-principe overtreden, gepropt met parkeren. ‘…en ga zo maar door.’ Met een motie roept hij het college op een andere brug tweerichtingsverkeer te maken. ‘Voor er een heipaal de grond in gaat.’ Dan is in ieder geval het autoverkeer gereguleerd, meent hij. ‘Zonder dat kun je dit plan geen groen licht geven.’

Melanie van Driel (Progressief Oegstgeest) staat positief tegenover de motie, maar wil eerst weten wat het college ervan vindt. ‘Voor ons was de motie een verrassing,’ zegt Maarten van Tol (Hart voor Oegstgeest). Ze stond voor hem te laat in het raadsinformatiesysteem. Vos vindt de motie niet nodig. Minutieus haalt hij gegevens uit de bijlagen; hij heeft de cijfers duidelijk paraat. Daaruit blijkt dat andere maatregelen de verkeersdrukte in de spits kunnen doen afnemen. Van Blitterswijk laat die cijfers ogenschijnlijk verwonderd over zich heen komen.

‘Dat het aantal verkeersbewegingen niet tot meer verkeersproblemen zou leiden, was een randvoorwaarde,’ vertelt wethouder Kees Oudendijk. Daaraan wordt voldaan. Het amendement van Vos neemt hij graag over; de motie van Van Blitterswijk ontraadt hij.

‘Is er behoefte aan een tweede termijn?’ vraagt burgemeester Jaensch. Een paar stoelen schuiven, maar niemand zegt iets. ‘Dat zou betekenen dat we kunnen gaan stemmen,’ constateert de voorzitter. ‘Voorafgaand aan de stemming zouden we graag schorsen,’ zegt Van Blitterswijk dan.

Ook na de schorsing heeft Van Blitterswijk nog steeds geen behoefte aan weerwoord. Wel een vraag. ‘Wij verzoeken de motie voorafgaand aan het plan in stemming te brengen.’ Normaal gesproken gebeurt dat pas ná het raadsvoorstel. Maar een motie – een juridisch niet-bindende uitspraak van de raad – kan natuurlijk als voorwaarde voor een stem ook ervoor.

Van Blitterswijks motie haalt het niet, en zijn fractie stemt dan ook tegen het plan. Hij zal achterblijven met de vraag of het anders had gekund. Vos krijgt precies wat er op zijn verlanglijstje stond – een wijziging die voor hem niet eens een voorwaarde was – terwijl voor Van Blitterswijk alleen de roe over blijft. Met een motie die te laat verscheen, een tweede termijn waarin hij niets toevoegde, en tegenargumenten die door niemand zijn gewogen. Zo lijkt de politiek soms meer op pakjesavond dan raadsleden lief is: je kunt nog zo hard roepen wat je nodig hebt, maar uiteindelijk bepaalt iemand anders wat er in jouw pakje zit.

Deze column verscheen op 8 december 2025 bij Binnenlands Bestuur.

‘We hadden een erehaag van de kinderen bedacht,’ zegt de inspreker. Naast haar kijken kinderen verwonderd om zich heen. Ze willen de raad van De Fryske Marren een petitie aanbieden. Maar nu de raad niet in het gemeentehuis in Joure vergadert – de raadzaal wordt verbouwd – strookte dat plan niet met de kinderbedtijd. De grote zaal van Heerenveen, waar de raad nu vergadert, zal op de pre-tieners best indrukwekkend overkomen. Maar deze avond zijn ze niet de enigen die wat onbeholpen overkomen.

‘Mijn dochter wilde de petitie zelf aan de burgemeester geven, maar alleen als ze zelf ook mocht tekenen,’ legt de moeder uit. Naast deze handtekening staan er 186 van ouders uit De Fryske Marren op. ‘We hopen dat het zwembad Ny Sudersé weer open kan,’ licht ze de oproep van de petitie toe. Omdat de eigenaar een nieuwe onderaannemer zoekt, is het bad deels dicht. En een ander bad sluit per 1 januari.

De petitie is niet aan dovemansoren gericht. ‘Wy tinke dat wy in oplossing fûn hawwe,’ zegt Geeske Holtrop (Kleurrijk Fryske Marren) — in de raad van De Fryske Marren wordt doorgaans Fries gesproken. Met een motie vreemd wil ze het college vragen het aantal uren zwemles in Ny Sudersé uit te breiden. ‘Zwemveiligheid is een basisvoorwaarde in een wetterich gemeente.’

Uit een onderzoek bleek er te weinig lesuren beschikbaar te zijn, zegt Holtrop. Er zouden zo’n duizend mensen op een wachtlijst staan. Maar een ander onderzoek wijst juist uit dat er voldoende zwemwater is, interrumpeert Roel Roelevink (CDA). ‘Het zwembad in Lemmer zou moet uitbreiden naar twintig uur,’ antwoordt Holtrop. Nu is dat tien uur, zegt ze. Dat ‘zwemwater’ en ‘zwemlesuren’ twee verschillende grootheden zijn, lijkt hen beiden te ontgaan. ‘U schrijft dat het met urgentie naar de raad moet,’ interrumpeert Ivo de Wolff (VVD), ‘op welke termijn is dat?’

‘Het is nog niet zeker of er een nieuwe exploitant voor het zwembad komt,’ begint Holtrop. Ze doet haar best uit te leggen dat er nog veel onzekerheden zijn. Ze valt even stil. ‘Wat was uw vraag ook al weer?’ Op welke termijn, herhaalt Wolff. ‘We hopen dat het in december gereed is,’ zegt Holtrop.

De Wolff vindt de motie prematuur; de gemeente is aan het werk om een exploitant te vinden. ‘We hebben de finishlijn in zicht.’ Volgens hem is de tien uur zwemles al een minimum. ‘Zoals ik het heb begrepen zitten de uren vast,’ interrumpeert Holtrop. De ondernemer zou wel eens blij kunnen zijn als het er meer worden. Echt een vraag is dat niet. ‘Volgens mij zal deze motie alleen werk creëren,’ vindt ook Roelevink. ‘Is de gemeente wel bevoegd om te zeggen of dit of dat moet gebeuren?’ wil Gerda de Vries (FNP) weten.

Dat is het inderdaad niet, antwoord wethouder Barbara Gardeniers. ’Om tot meer zwemlessen te komen ontraden we de motie,’ zegt ze zelfs. De motie zou de besprekingen tussen de eigenaar en een nieuwe exploitant kunnen vertragen. Als dit bad opengaat is voldoende zwemwater, herhaalt Gardeniers, ook als het andere bad dichtgaat. ‘Het klopt toch dat er maar 13,5 uur zwemles geprogrammeerd staat?’ vraagt Holtrop nog. ‘In het contract staat minimaal 13,5 uur,’ zegt de wethouder, ‘niet maximaal’. Als er meer vraag is, komt er ook meer les.

Met die toelichting houdt Holtrop haar motie maar aan. Beter had ze de technische informatie die ze nu heeft gekregen eerst verzameld, en bijvoorbeeld de wethouder gevraagd hoe ze haar gedrevenheid kon omzetten in een raadsinstrument dat ook het college helpt. Misschien had haar motie dan wel met een schoonsprong geëindigd — in plaats van, nou ja, een bommetje.

Deze column verscheen op 1 december 2025 bij Binnenlands Bestuur.

‘Op de agenda staat het accommodatiebeleid,’ zegt burgemeester Marcel Thijsen. ‘In de twééde termijn.’ Voordat de raad van Tynaarlo aan de agenda van de avond begint, moet er eerst een andere worden afgemaakt. Blijkbaar schoot de tijd daar tekort. Achteraf is dat goed voor te stellen. Want als je op deze manier vergadert, duurt alles lang. En erger nog: het beleid van de gemeente schiet er ook geen zier mee op.

‘Ik begrijp dat de heer Bouwman ziek is,’ zegt Annemarie Machielse (Leefbaar Gemeentebelangen) meteen. De plek van wethouder Dennis Bouwman is inderdaad leeg. Het accommodatiebeleid valt in zijn portefeuille. ‘Als er vragen zijn, kunnen die niet beantwoord worden,’ denkt Machielse. Ze stelt voor eerst te inventariseren of er vragen aan het college zijn — ‘want anders kunnen we gewoon de stemronde doen.’

Nu is een tweede termijn niet bedoeld om opnieuw vragen aan het college te stellen, maar om op elkaars bijdragen te reageren. ‘Als er een wethouder ziek is, hebben we een keurige vervangingsregeling,’ zegt Gezinus Pieterse (Tynaarlo Liberaal). ‘We hebben de wethouder aangenomen voor het accommodatiebeleid,’ antwoordt Machielse. Ze wil hem er graag bij hebben. De bespreking moet dan maar naar donderdag. Pieterse wil schorsen. ‘Een kwartiertje graag,’ zegt hij koel.

‘Het is mijn beleving dat we gewoon kunnen beginnen,’ zegt Pieterse erna. ‘Er wordt een amendement ingediend en dan het voorstel in stemming gebracht.’

Machielse fronst. ‘Het advies van het college kunnen we daar niet over vragen, want dat is er niet.’ Thijsen grimlacht. ‘Het college is er natuurlijk altijd.’ Machielse lijkt de sfeerverbeteraar niet op te pakken. ‘Het college heeft het al beoordeeld,’ knikt Pieterse.

Pieterses fractiegenoot Jan Smits is indiener van het amendement. ‘Samen met D66, CDA en Tynaarlo Nu.’ Het legt vast dat huurders betrokken blijven bij de uitvoering. ‘Het is al een soort toezegging van wethouder Bouwman,’ zegt hij.

‘Als het een toezegging is, waarom moet het dan een amendement worden?’ vraagt Marjolein Koning (PvdA). ‘Die toezegging was niet scherp’, legt Smits uit. ‘Hij heeft er overleg over gehad met wethouder Bouwman. ‘Van instellingen heb ik begrepen dat ze het proces vertrouwen,’ zegt Koning. ‘Ik hecht er veel waarde aan om het vast te leggen,’ vult Herman van Os (D66) aan. In het verleden zijn met onduidelijke toezeggingen al verkeerde verwachtingen gecreëerd.

Als tweede wil het amendement dat ook de financiële consequenties voor betrokken partijen inzichtelijk worden. ‘Gaan we dan ook bepalen wat een broodje kroket moet kosten?’ vraagt Machielse ijzig. ‘Ik vraag het maar even.’ Dat is niet de bedoeling, legt Smits uit, het moet wel inzichtelijkheid bieden om de hoogte van de huur vast te stellen. Zo spannend is het amendement niet, willen de indieners maar zeggen. Zelfs het college ziet geen probleem. ‘We laten het oordeel aan de raad,’ zegt wethouder Jurryt Vellinga. ‘Er zijn geen belemmeringen voor de uitvoering.’

Gea Bijkerk (GroenLinks) wil toch nog even ervoor schorsen. ‘Alle punten die wij belangrijk vinden staan erin,’ zegt Bijkerk later. ’Het raadsvoorstel is goed genoeg,’ vindt Machielse. ‘We hebben vertrouwen in het proces,’ zegt Koning. Het amendement zal het niet halen.

‘Dan wil ík schorsen,’ zegt Pieterse. Hij ziet wit om de neus. ‘De botheid van de weigering van onze uitgestoken hand steekt,’ zegt hij erna. ‘Het was een al gelopen race,’ constateert Henk Middendorp (CDA). Hij ziet Machielse knikken. Net als de andere indieners zal hij wél voor het onaangepaste raadsvoorstel stemmen — maar met een debattemperatuur die de raadzaal in een vriescel heeft veranderd. Misschien moet de raad díe accommodatie ook maar eens bespreken. De wethouder heb je daar niet voor nodig, wel een beetje warmte in de omgang.

Deze column verscheen op 24 november 2025 bij Binnenlands Bestuur.

‘De Bijbel schrijft dat koning Salomo de wijste mens ooit geleefd is,’ zegt Koen Schouten (SGP). ‘Antwoord den zot naar zijn dwaasheid niet,’ citeert Jary de Hon (T@B) een ander Bijbelboek. ‘Wie een toren wil bouwen, verrekent eerst de kosten,’ vult wethouder Arjan Meerkerk aan. Bijbelvast zijn ze wel in Hardinxveld-Giessendam. Maar voor het verloop van de vergadering zou het fijn zijn als ze óók wat meer vergadervormvast waren.

Zoals in zoveel gemeenten staat de ontwerp-begroting op de agenda. Mét een verhoging van de OZB met bijna tien procent. 

‘Belasting verhogen is voor ons het uiterste middel,’ zegt Schouten. Maar de sporthal, een nieuwe woonwijk en twee basisscholen moeten ergens van worden betaald. Ook het ravijnjaar vraagt buffers, denkt Wim IJzerman (CU). ‘Het uitzicht van een ravijn kan ook mooi zijn,’ zegt hij, ‘maar je moet voorkomen dat je erin valt.’

Max van den Bout (PvdA) lijkt kritischer: ‘Ik zou zeggen: de ambities iets terugschroeven en wachten met de OZB-verhoging.’ Misschien moet de nieuwe raad daarover beslissen. ‘De jaarrekeningen zijn al jaren positief terwijl het college tóch kiest voor een OZB-verhoging,’ moppert De Hon. ‘We willen concrete voorstellen en amendementen om de OZB-landing zo zacht mogelijk te maken.’ Helaas vraagt niemand hem wat hij precies bedoelt. Of wie die amendementen moet indienen. Zo zou de begroting een hamerstuk kunnen worden. Wethouder Meerkerk heeft aan een paar zinnen genoeg: ‘De verhoging is nodig om de investeringen te doen.’

‘Goed om de andere bijdragen te horen,’ begint Schouten in de tweede termijn. ‘Heb ik nou goed begrepen dat hij voorstelt de OZB-verhoging te schrappen?’

Niets in De Hons bijdrage wees daarop. Zou ook raar zijn — zijn fractie steunt het college. Je mag dan verwachten dat kritiek iets constructiever wordt geuit dan ‘schrappen die hap’. ‘Ja!’ zegt De Hon monter. ‘Dat heb je heel goed begrepen.’

‘Hoe denkt u in de toekomst te gaan betalen voor de investeringen?’ vraagt Schouten, nog steeds in zijn eigen termijn. ‘We kunnen bezuinigen met hybride werken,’ antwoordt De Hon — die tot nu toe nog geen voorstel heeft ingediend. ‘Het is jammer als we een beeld voorschotelen dat er bijvoorbeeld in het sociale domein of op de uitvoering nog wel wat te bezuinigen is,’ vindt Schouten.

‘Hoorde ik u nou zeggen dat er te bezuinigen is in het sociale domein?!’ vraagt Paul Letterie (CDA). ‘Ik bedoelde dat de heer De Hon zoiets zei,’ zegt Schouten. ‘Er staat hier een kraan die ook nog wel even mee kan,’ zegt De Hon. ‘Met een tonnetje hier en een tonnetje daar betaal je geen investeringen,’ roept IJzerman. ‘Ik hoor allemaal holle frasen waar ik als inwoner niets mee kan,’ roept De Hon terug. ‘Ik heb het heel inhoudelijk over ons dorp gehad,’ scandeert Letterie. In de zaal wordt gelachen, mischien met plaatsvervangend schaamte.

Pas in zijn eigen termijn dient De Hon inderdaad een amendement in om de OZB-verhoging te schrappen en het gat te dichten uit de reserve. Een voorstel voor bezuinigingen zit daar niet bij. Interrupties krijgt hij er niet over.

Bij de stemming zijn alleen De Hon en zijn fractie voor. Gek is dat niet. Niet omdat het per se een slecht voorstel is — dat is een politieke mening — maar omdat het in het debat nooit een echte kans heeft gekregen. Als je dat wilt, moet je het meningsverschil veel eerder en veel preciezer neerleggen: helder, compleet en op tijd. Wie een lap rood vlees de arena inslingert, lokt vooral hongerige leeuwen uit. Maar wie — vrij naar Psalm 34 — zijn punt zó formuleert dat anderen er wél goede vragen over gaan stellen, zorgt er tenminste voor dat het debat genoeg te eten krijgt.

Deze column verscheen op 17 november 2025 bij Binnenlands Bestuur.

‘We hebben nieuwe geluidspostjes!’ kondigt voorzitter Marieke Gondrie enthousiast aan. Burgemeester Rianne Donders is verhinderd, dus mag zij het technische hoogstandje van de raadzaal van Best presenteren. ‘Hopelijk een verbetering, want de vorige lieten het nogal eens afweten.’Maar bij deze vergadering is het niet de techniek die de raad in de steek laat.

De raad besluit vanavond over de verordening voor startersleningen. In de oordeelvormende sessie is het voorstel al uitgebreid bedebatteerd. Van die vergadering is een nette notie bij de stukken toegevoegd, met de belangrijkste discussiepunten: differentiatie nieuwbouw en bestaande bouw, en of het budget toereikend is. Maar ook over het maximum leenbedrag was twijfel. ‘Naar aanleiding van de oordeelvormende sessie is de verordening met het bedrag voor de starterslening aangepast,’ legt Gondrie uit. 39.000 euro, staat er nu als maximaal leenbedrag.

Dat is eigenlijk al gek. Voorstellen die door het college aan de raad zijn overgedragen, kunnen eigenlijk niet meer door hen worden aangepast. Wethouders kunnen geen stukken amenderen, ook al hebben ze deze zelf ingediend. Goed, soms gaat het om minuscule kwesties waar het nodeloze vertraging oplevert wanneer de raad zou vragen om een heel nieuwe voordracht. Maar een bedrag toevoegen dat essentieel is voor het functioneren van een regeling?

Volgens Joost Snellen (Best-Anders) moet dat bedrag al anders. ‘In Best ligt de huizenprijs veel hoger dan landelijk,’ legt hij uit. ‘Meerdere gemeenten gebruiken andere bedragen.’ Hij stelt voor het maximum op te hogen naar 50.000, met ook een verhoging van het budget van een naar anderhalf miljoen euro. ‘Ik hoop dat ik jullie steun ervoor kan krijgen.’

‘Met dit geld kunnen we nu mínder mensen helpen,’ vraagt Steven van der Heijden (PvdA/GroenLinks). ‘Of heeft u daar niet over nagedacht?’ Al klinkt dat eerder offensief dan nieuwsgierig. Met de oude regeling heeft de gemeente 21 mensen kunnen helpen, legt Snellen kalmpjes uit. ‘Maar ook heel veel mensen niet,’ vertelt hij. ‘Omdat het bedrag te laag was.’

‘Hebben we dan morgen een vergadering over 60? Of over 70?’ vraagt D66’er Marius Ekamp. Vijftigduizend euro is juist het wettelijk toegestane maximum, zegt Snellen schouderophalend. ‘50 duizend is geen bedrag van de Rijksoverheid,’ zegt Leon Kennis (Best Open) beslist. ‘Heeft u wel goed geluisterd bij de oordeelvormende sessie?!’ Met een ruk buigt hij zijn nieuwe microfoon van zich af. ‘Huizenprijzen liggen in Best gemiddeld hoger dan in Tytsjerksteradiel.’ Hij lacht er wat ongemakkelijk bij. ‘Ik denk dat ik een redelijke vraag stel.’

Het kost wethouder Stan van der Heijden alle moeite om de ingewikkelde technische mogelijkheden en wettelijke kaders uit te leggen. ‘Er zijn gemeenten die een percentage hanteren,’ zegt Jo van den Boogaard (Jongerenpartij JO) nog. Dat lijkt op een poging mondeling nóg een amendement aan het debat toe te voegen. ‘Daar hebben we het in de oordeelvorming ook over gehad,’ zegt Kennis, nu knorriger dan eerst. ‘We moeten niet meer toestaan dat er na een oordeelvormende vergadering nog amendementen worden ingediend,’ moppert hij later.

Begrijpelijk, maar wel wat misplaatst. Amendementen laten juist zien waar de politieke verschillen nog zitten; daar is de besluitvorming voor. Oordeelvorming is om die verschillen zichtbaar te maken, en van een afwegingskader te voorzien, en dan is het prima om te constateren dat ook daarna politiek afwijkende visies blijven bestaan. Maar ja, als je nieuwe informatie zonder zo’n afwegingskader op de agenda toelaat, is het niet zo gek dat voor sommigen de oordeel- of zelfs de beeldvorming opnieuw begint. Dan zit de ruis niet in de vergaderelectronica of het vergadermodel, maar in de vergadertechniek.

Deze column verscheen op 10 november 2025 bij Binnenlands Bestuur.

Dat is nog nooit op deze manier gebeurd zoals u het nu zegt.’ Frank Evers (BBH) kijkt even afgeleid. Zojuist onderbrak burgemeester Roberto ter Hark zijn eerste termijn. ‘Het is de bedoeling dat u eerst een korte toelichting geeft op het amendement.’ Pas daarna wil de burgemeester de eerste termijnen laten beginnen. Helemaal onnodig is die vergadernoviteit niet; op het Ontwerp-programma Landelijk Gebied en Duurzame Greenport Duin- en Bollenstreek, het LDGD, heeft de gemeenteraad van Hillegom maar liefst zeven amendementen ingediend.

‘U heeft er al meerdere malen over gesproken,’ legt burgemeester Ter Hark uit. ‘In commissies, in dialoogsessies en in regioverband.’ Het programmaontwerp is er gemaakt met de ambtelijke organisaties van buurgemeenten van Hillegom. Met blijkbaar nogal wat opmerkingen van deze raad. ‘Wij vinden twee locaties niet geschikt om daar te gaan bouwen,’ legt Evers het amendement uit. ‘En hebben daar een alternatief voor.’

In het ontwerp worden meerdere plekken aangewezen om te onderzoeken of er woningen gebouwd kunnen worden. Maar liefst drie andere amendementen zijn kritisch op enkele locaties. Daarnaast is er een over bedrijfslocaties, uitbreiding van bollengrond, milieueffecten en de financiering van sociale woningen. Ze zijn snel toegelicht. ‘Dan kom ik u straks weer tegen in de eerste termijn,’ zegt Ter Hark opgewekt.

Nu helder is wát iedere fractie een stuk duidelijker is, lijkt het haast vanzelf alsof de betogen nog maar gaan over het waarom. ‘We zien de noodzaak om verder te kijken dan binnenstedelijke locaties,’ zegt Evers nu eindelijk zijn eerste termijn is aangevangen. ‘Maar niet ten koste van wat onze streek uniek maakt.’ Wat hem betreft moet er niet gebouwd worden op de landerij en Pastoorslaan Zuid in de gemeente. ‘Levend cultureel erfgoed,’ vindt Hans Cornet (Hart voor Hillegom). Evers’ amendement stelt een alternatief voor. 

‘Voor de Zanderij wordt al dertig jaar politiek gestreden,’ zegt Robbert Janssen (Bloeiend Hillegom). Ook zijn amendement schrapt deze locaties, maar stelt geen alternatief voor. Ze samenvoegen ziet hij daarom niet zitten ‘Mocht het amendement van BBH het niet halen,’ gniffelt Janssen, ‘hebben we wel de kans om de locaties eruit te halen.’

‘Een zoekgebied betekent niet dat er ook gebouwd wordt,’ zegt Kees Langeveld (CDA). ’De onderzoeken moeten laten zien waar en waar niet bouwen verantwoord is,’ vindt ook Rory Semrek (D66). Nu al locaties uitsluiten is ‘de kop in het zand steken’, meent hij. Eerst onderzoek doen biedt een veel zekere mogelijkheid de locaties voorgoed te schrappen, denkt Hilde de Hoog (GroenLinks).

In het ontwerp-programma staan zoekgebieden geen zoeklocaties, legt wethouder Karin Hoekstra uit. ‘Locatie klinkt alsof je er gaat bouwen, zegt de wethouder, ‘en we zijn echt nog aan het zoeken.’ Dat zoeken betekent ook kijken naar de criteria — zoals historische waarde en draagvlak. De raad besluit uiteindelijk toch of er wel of niet gebouwd wordt.

Maar het criterium erfgoed zou dan ook voor elke bollengrond kunnen gelden, denkt Janssen. ’In 2007 hebben we ook allerlei criteria meegegeven,’ weet hij nog. Toch kwam er een locatie uit waar de raad niet op zat te wachten. ‘Dan kun je beter nu duidelijk zijn.’ In de tweede termijn wijst ook Evers op de behoefte aan rust. De schijn dat onwenselijke locaties tóch bebouwd kunnen gaan worden, moet je de kop in drukken, vindt Semrek.

Het amendement haalt het dus. Na een ordentelijk debat, waarin verschil van inzicht niet botste maar juist een bewijs was van politiek vakmanschap. Een raad die verantwoordelijkheid neemt in plaats van te wachten op een onderzoek waarvan de bestuurlijke output onvoorspelbaar is, maar de politieke outcome toch al vaststond. Dan kun je inderdaad beter meteen een streep in de zandgrond trekken.

Deze column verscheen op 3 november 2025 bij Binnenlands Bestuur.

‘Ik zou graag de laatste raadsleden willen verzoeken te gaan zitten,’ zegt voorzitter Jim Lo-A-Njoe. Na een reeks commissievergaderingen met informerende sessies en vragen aan het college volgt de raadsvergadering van Groningen. Door afwezigheid van burgemeester Kamminga zit Lo-A-Njoe voor. ‘We gaan voor zover ik weet de kortste vergadering ooit houden,’ zegt hij met pretoogjes. En inderdaad zijn de zeven besluiten op de agenda verdwenen nog voor je met je eigen ogen hebt geknipperd.

Eerst even iets anders. In beeld staat Ben Strik, antiekhandelaar te Deventer. Tv-maker Maxim Hartman vroeg hem voor zijn programma een artikel uit zijn winkel aan te prijzen. Trots houdt hij iets omhoog. ‘Dit is een heel mooi mandje, gemaakt door de firma Tigelaar, gebruikt als versiering of fruitmandje.’

‘Veel te lang,’ zegt Hartman afgemeten. ‘Korter.’

Zo’n commentaar hoor je ook wel in een raadzaal. Raadsleden zelf klagen al te vaak dat vergaderingen te lang duren. Pogingen met spreektijd, een kwantitatieve beperking op het aantal interrupties of minder moties helpen maar beperkt.

Ben Strik kijkt wat verdwaasd. ‘Mandje. Van Tigelaar. Gemaakt in Makkum.’ Nog voor de handelaar adem kan halen, hengelt Hartman de microfoon weer naar zichzelf. ‘Nog korter,’ zegt Hartman. ‘Dan zou ik de agenda willen vaststellen,’ zegt Lo-A-Njoe. Na afwezigheidmeldingen en een korte felicitatie is het tijd voor het eerste agendapunt. ‘Dat kan door knikken.’

‘We hebben een hele lijst met conformstukken,’ legt Lo-A-Njoe uit. Hamerstukken, zou men elders zeggen: onderwerpen waar in commissievergaderingen al over is gesproken en men tot de conclusie kwam dat bij de besluitvorming geen inhoudelijke behandeling nodig is. ‘Die wil ik graag in één keer afhameren,’ vindt de voorzitter. ‘Zijn er nog stemverklaringen?’ — om er snel aan toe te voegen: ‘Ik verwacht het eigenlijk niet!’

Verbaasd ziet Lo-A-Njoe Hans Moerkerk (Stadspartij) zijn hand opsteken. ‘Toch nog!’ roept Lo-A-Njoe. Helemaal geamuseerd kijkt-ie er niet bij; hij vergeet zelfs de naam van Moerkerk te noemen. ‘U gaat zo snel dat ik mijn verklaring niet eens kon vinden,’ zegt deze. ‘We zijn bang dat door deze wijziging de kleinere projecten onder druk komen te staan,’ legt Moerkerk uit.

Voor de camera houdt Ben Strik het mandje nog naast z’n gezicht. Zijn verbaasde blik is niet verdwenen. ‘Mandje van Tigelaar!’ zegt hij zonder een hap adem te nemen. ‘Nee,’ zegt Hartman, ‘Nog korter. Kort.’ En duwt meteen de microfoon weer onder de neus van de antiekhandelaar.

‘Dan wil ik met uw goedkeuring alle conformstukken aannemen,’ zegt Lo-A-Njoe. ‘Weer met een knik.’ Een kans om tegen te stemmen krijgen Moerkerk en zijn fractiegenoten niet. ‘En dan sluit ik deze vergadering,’ roept Lo-A-Njoe enthousiast. Bij elkaar heeft deze vergadering 4 minuten en 57 seconden geduurd. ‘Dankuwel!’ juicht de voorzitter — alsof hij een spelshow afsluit.

‘Mand!’ roept Ben Strik tegen Maxim Hartman, in een fragment waarmee hij viral ging.

De grap van het filmpje is natuurlijk dat door de antiekhandelaar op te jutten zijn aanprijzing zo kort mogelijk te maken, niet alleen de kraak en smaak uit de verkooptekst verdwijnt. 

Eigenlijk is de tekst ontdaan van álle relevante informatie. Het is misschien juridisch correct, maar voor raadsvergaderingen — waar over het lot van inwoners wordt besloten — is dat slechts de onderste streep op de meetlat.

Zoals Lo-A-Njoe de publieke tribune niet eens heeft laten weten over welke voorstellen de raad van Groningen nu besloot, laat staan met welke afweging van voors en tegens. Dat had wél gemoeten, bijvoorbeeld met een kort overzicht van de overwegingen in de commissies, en door tegenstemmen toe te staan ook echt raadsleden de kans te geven zich uit te spreken.

Zoals eigenlijk altijd bij hamerstukken het hoort. Dat is misschien niet korter, maar wel democratischer.

Deze column verscheen op 27 oktober 2025 bij Binnenlands Bestuur.

‘We nemen er vanavond geen besluit over,’ zegt voorzitter Petra Koekkoek. De raad van Olst-Wijhe bespreekt in een oordeelvormende vergadering een plan voor een leefbaarheidsfonds. Een nobel initiatief, maar vanavond blijkt dat goede bedoelingen je maar zover brengen.

Het fonds is een idee van de lokale ondernemerskring. Zij stellen voor de OZB te gebruiken. Door belasting voor niet-woningen te verhogen moet het geld voor het fonds worden opgehaald. Daarmee wordt het initiatief algemeen bindend én een overheidstaak. De gemeente krijgt echter geen zeggenschap over de besteding; dat blijft bij de stichting die het fonds beheert. Bij deze vergadering moet blijken of de raad het voorstel besluitrijp vindt.

‘Het is niet duidelijk hoe de plannen vallen bij ondernemers die gaan meebetalen,’ denkt Ronnie Niemeijer (Gemeentebelangen). Volgens hem is niet iedereen duidelijk dat de bijdrage voor iedere overnemer verplicht wordt. Hij vreest gebrek aan draagvlak. ‘En het vertrouwen in de overheid ís al laag.’

Niemeijer staat niet alleen in zijn kritiek. ‘Het inzetten van het belastinginstrument is geen lichtvaardige keuze,’ zegt Thijs Mulder (D66). ‘Het fonds heeft eerlijke toewijzingscriteria nodig,’ vult Jolande Olthof (CDA) aan. ‘Misschien via een stappenplan,’ suggereert Wilfred Vruggink (GroenLinks). Jan Willem Wunderink (VVD) wijst erop dat agrarische ondernemers zich onvoldoende vertegenwoordigd voelen, terwijl ze relatief veel bijdragen. Ook de kosten voor bijvoorbeeld bezwaarschriften zijn niet uitgewerkt. Eigenlijk vindt niemand het plan goed uitgewerkt. ‘Het idee kan mooie projecten opleveren,’ zegt Michel Vierwind (Partij voor de Sport). ‘Maar ga terug naar de tekentafel.’

‘Ik kan niet alle vragen beantwoorden,’ begint wethouder Hans Olthof. Volgens hem is dit niet het voorstel van het college. ‘Dat is aan de ondernemerskring.’

‘Ik raak een beetje in de war,’ reageert André Smit (PvdA). Dit agendapunt komt toch echt van het college, merkt hij op. ‘We hebben er als college best over gedibdabd of we dit moesten voorleggen,’ legt Olthof uit. ‘Maar we nemen voorstellen vanuit de samenleving serieus.’

De vraag is hóe serieus. ‘Is het juridisch houdbaar?’ vraagt de wethouder zelf, hoewel tot nu toe niemand daarover twijfel had geuit. Maar de Raad van State moet zich nog uitspreken over een het gebruik van de OZB in een vergelijkbare kwestie in een andere gemeente. ‘Gaan we daar dan op wachten?’ vraagt Smit. ‘Dat is niet aan mij,’ meent de wethouder. ‘Daar moet u toch over adviseren,’ vindt Smit.

Daar heeft-ie een punt. Het college is er immers om besluiten van de raad voor te bereiden. ‘Dat gaat deze wethouder niet doen,’ zegt Olthof, ‘ik ben niet juridisch onderlegd.’ En het is een voorstel van de ondernemers, vindt de wethouder. ‘Ook als u doorgeefluik bent, verwacht ik toch een oordeel over de risico’s,’ meent Mulder. ‘Ik zie dat niet als mijn taak,’ vindt Olthof. ‘Sorry dat ik niet aan de hoge verwachtingen van de heer Mulder voldoe.’

Die houding is niet alleen afkeurenswaardig — ze is in strijd met de kern van de democratische verhoudingen. Een wethouder die een raadsvoorstel op de agenda zet maar weigert de juridische risico’s te duiden of de raad erover te adviseren, laat de raad stuurloos achter.

De Gemeentewet schrijft toch voor dat het college de raad alle inlichtingen moet geven die hij voor zijn taak nodig heeft. Dat principe is de ruggengraat van het lokaal bestuur, onafhankelijk van wie het plan bedacht heeft.

Uiteindelijk besluit de raad het plan aan te houden tot de uitspraak van de Raad van State. Iets wat het college zelf al had moeten adviseren, in plaats van de raad laten worstelen met slechts een idee. Goede bedoelingen zijn mooi, maar zonder bestuurlijke verantwoordelijkheid vormen ze vooral plaveisel naar ellende.

Deze column verscheen op 6 oktober 2025 bij Binnenlands Bestuur.

‘Ik open de vergadering.’ Aan de voorzitterstafel zit raadslid Mariëtte Nooijens en niet burgemeester Starmans. Die moet samen met het college toezien hoe de gemeenteraad van Etten-Leur een verwoede poging doet verantwoordelijkheid voor democratie naar zich toe trekken. En merkt dat – hoe zeg je dat? – tussen die droom en daad ook hier wetten en praktische bezwaren in de weg staan.

Dat burgemeester Marina Starmans de vergadering niet voorzit heeft een eenvoudige oorzaak: ze mag het niet. Het vergadermodel van Etten-Leur organiseert op de raadsavond eigenlijk twee vergaderingen op één avond. De eerste, om half acht, is een commissievergadering waar ook burgerleden aan meedoen. Verwarrend genoeg heet deze vergadering ‘De raad debatteert’, maar formeel is het géén raadsvergadering. Die zou volgens de agenda om negen uur moeten beginnen. ‘De raad besluit’ heet dat hier.

Een van de agendapunten gaat over de gemeenschappelijke regeling Belastingsamenwerking West-Brabant. Deze BWB heeft voorgesteld de regeling op een paar punten aan te passen. ‘De raad ontving op 10 juni een raadsbrief met bijlage,’ zegt voorzitter Nooijens. ‘De gemeenteraad kon binnen acht weken reageren.’

Die deadline – 8 augustus – is dus verstreken. Toch heeft Hans Wiersma (Groenlinks-PvdA) een voorstel voor een zienswijze. ‘We realiseren ons dat de termijn is overschreden,’ zegt Wieringa vol berouw. ‘Het zomerreces en andere onderwerpen hebben dit agendapunt naar achteren doen schuiven,’ legt hij uit.

Dat snap ik. Het zomerreces ging voor de regio zuid in op 8 juli. Dat had de raad drie weken gegeven om het te lezen, vragen over te stellen, standpunten formuleren, een amendement te formuleren, debat te voeren, én een besluit te nemen. Laat staan een overleg met de ándere raden van deze samenwerking te organiseren. Dus dan maar zo. ’Bij een volgende wijzing kunnen ze er rekening mee houden,’ denkt Wiersma.

Wiersma’s opmerkingen zijn alleszins redelijk. Het woord ‘tijdig’ moet worden vervangen door een concrete termijn van dertig dagen; een geschrapte passage over zienswijzen bij verhoging van de bijdrage moet maar opnieuw opgenomen. En er zijn wat taalfouten. ‘Naast inhoudelijke worden er ook taalkundige en redactionele wijzingen doorgevoerd,’ licht Wiersma toe, ‘zoals het dubbele spaties.’

Je kunt je voorstellen dat Wiersma niet het gevoel heeft door de BWB serieus te worden genomen. Waren tijd en taalfouten maar de enige aanleiding. ‘We vragen ons af waarom we nu al een paar keer een zienswijze moeten indienen omdat er wordt afgeweken van de Nota Verbonden partijen,’ vertelt Wiersma. Met die nota heeft de raad juist kaders gesteld voor samenwerkingen, en blijkbaar houdt men zich er niet aan.

Wiersma’s voorstel kan op brede steun van de andere fracties rekenen. ‘Het is een gedegen stuk,’ vindt ook wethouder Ger de Weert. ‘Ik zal deze aanvullingen meenemen in de eerstkomende algemeen-bestuursvergadering,’ zegt De Weert. Helaas interrumpeert niemand hem wanneer dat dan is, of wanneer deze redelijke wijzingen worden doorgevoerd.

Met zoveel overeenstemming is de vergadering snel afgelopen; het is nauwelijks half negen als voorzitter Nooijens de commissievergadering sluit. Hoewel de raadsvergadering pas om negen uur is aangekondigd, besluit men gewoon door te gaan met de raadsvergadering. Met inmiddels burgemeester Starmans als voorzitter wordt Wiersma’s voorstel bij hamerslag aangenomen — en al voor de oorspronkelijke starttijd van negen uur is de raadsvergadering klaar.

Dat is niet helemaal hoe het hoort. Niet dat er drommen mensen op de stoep stonden om het besluit bij te wonen, of om in te spreken op de twee moties vreemd. Maar de raad die eerder nog vermanende woorden sprak over bestuurlijke degelijkheid, moet toch zich zelf ook aan de bestuurlijke normen houden. Je mag best spaties corrigeren in een verordening, maar hou wel spelregels die de democratie nu eenmaal heeft.

Deze column verscheen op 29 september 2025 bij Binnenlands Bestuur.