Moerdijk verrast door uitstel Rijk en provincie

Het besluit over de toekomst van het dorp Moerdijk — mogelijk zelfs de opheffing ervan — wordt opnieuw uitgesteld. Zowel de provincie Noord-Brabant als het Rijk geven onverwacht aan pas in juni een richting te kunnen bepalen, tot grote ergernis van inwoners en bestuurders. De gang van zaken roept de vraag op of er wel voldoende afstemming was voordat het college op 11 november het voornemen presenteerde aan ruim 1100 inwoners.

Volgens Omroep Brabant waren provincie en Rijk wel op de hoogte van de aankondiging, maar niet overtuigd van de timing. De provincie laat weten dat zij “nog niet zover was om een ontwikkelrichting te kiezen”. De betrokken ministeries willen zelfs niet bevestigen of zij het voornemen van het college steunden: ‘Hier houden we het even bij op dit moment.’

Bestuurskundige John Bijl, directeur van het Periklesinstituut, noemt het onwaarschijnlijk dat het college zonder ruggespraak met hogere overheden zo’n ingrijpende stap zou hebben aangekondigd. ‘Ik kan me niet voorstellen dat het college dit voorstelde zonder de voorkennis dat de rest mee zou gaan. Dat zou dom zijn.’

Ook het idee dat Moerdijk het Rijk en de provincie bewust voor het blok wilde zetten, acht hij niet geloofwaardig. ‘Dat lijkt me ook niet waarschijnlijk.’

Er blijft dan een andere mogelijkheid over: dat er aanvankelijk wél steun was, maar dat provincie of Rijk van positie zijn veranderd. Volgens Bijl is dat bestuurlijk laakbaar: ‘Heel onbehoorlijk. Dan is nu de gemeente ineens de gebeten hond.’

De waarderende woorden van minister Hermans tijdens haar persmoment — zij noemde het besluit van Moerdijk ‘moedig’ — krijgen daarmee een andere lading. Bijl: ‘Moedig dat u de hete kolen voor ons uit het vuur haalt, ja. Zonder handschoenen.’

Over de berichtgeving rondom het raadsbesluit over Moerdijk schreef John Bijl deze column:

‘We hadden een erehaag van de kinderen bedacht,’ zegt de inspreker. Naast haar kijken kinderen verwonderd om zich heen. Ze willen de raad van De Fryske Marren een petitie aanbieden. Maar nu de raad niet in het gemeentehuis in Joure vergadert – de raadzaal wordt verbouwd – strookte dat plan niet met de kinderbedtijd. De grote zaal van Heerenveen, waar de raad nu vergadert, zal op de pre-tieners best indrukwekkend overkomen. Maar deze avond zijn ze niet de enigen die wat onbeholpen overkomen.

‘Mijn dochter wilde de petitie zelf aan de burgemeester geven, maar alleen als ze zelf ook mocht tekenen,’ legt de moeder uit. Naast deze handtekening staan er 186 van ouders uit De Fryske Marren op. ‘We hopen dat het zwembad Ny Sudersé weer open kan,’ licht ze de oproep van de petitie toe. Omdat de eigenaar een nieuwe onderaannemer zoekt, is het bad deels dicht. En een ander bad sluit per 1 januari.

De petitie is niet aan dovemansoren gericht. ‘Wy tinke dat wy in oplossing fûn hawwe,’ zegt Geeske Holtrop (Kleurrijk Fryske Marren) — in de raad van De Fryske Marren wordt doorgaans Fries gesproken. Met een motie vreemd wil ze het college vragen het aantal uren zwemles in Ny Sudersé uit te breiden. ‘Zwemveiligheid is een basisvoorwaarde in een wetterich gemeente.’

Uit een onderzoek bleek er te weinig lesuren beschikbaar te zijn, zegt Holtrop. Er zouden zo’n duizend mensen op een wachtlijst staan. Maar een ander onderzoek wijst juist uit dat er voldoende zwemwater is, interrumpeert Roel Roelevink (CDA). ‘Het zwembad in Lemmer zou moet uitbreiden naar twintig uur,’ antwoordt Holtrop. Nu is dat tien uur, zegt ze. Dat ‘zwemwater’ en ‘zwemlesuren’ twee verschillende grootheden zijn, lijkt hen beiden te ontgaan. ‘U schrijft dat het met urgentie naar de raad moet,’ interrumpeert Ivo de Wolff (VVD), ‘op welke termijn is dat?’

‘Het is nog niet zeker of er een nieuwe exploitant voor het zwembad komt,’ begint Holtrop. Ze doet haar best uit te leggen dat er nog veel onzekerheden zijn. Ze valt even stil. ‘Wat was uw vraag ook al weer?’ Op welke termijn, herhaalt Wolff. ‘We hopen dat het in december gereed is,’ zegt Holtrop.

De Wolff vindt de motie prematuur; de gemeente is aan het werk om een exploitant te vinden. ‘We hebben de finishlijn in zicht.’ Volgens hem is de tien uur zwemles al een minimum. ‘Zoals ik het heb begrepen zitten de uren vast,’ interrumpeert Holtrop. De ondernemer zou wel eens blij kunnen zijn als het er meer worden. Echt een vraag is dat niet. ‘Volgens mij zal deze motie alleen werk creëren,’ vindt ook Roelevink. ‘Is de gemeente wel bevoegd om te zeggen of dit of dat moet gebeuren?’ wil Gerda de Vries (FNP) weten.

Dat is het inderdaad niet, antwoord wethouder Barbara Gardeniers. ’Om tot meer zwemlessen te komen ontraden we de motie,’ zegt ze zelfs. De motie zou de besprekingen tussen de eigenaar en een nieuwe exploitant kunnen vertragen. Als dit bad opengaat is voldoende zwemwater, herhaalt Gardeniers, ook als het andere bad dichtgaat. ‘Het klopt toch dat er maar 13,5 uur zwemles geprogrammeerd staat?’ vraagt Holtrop nog. ‘In het contract staat minimaal 13,5 uur,’ zegt de wethouder, ‘niet maximaal’. Als er meer vraag is, komt er ook meer les.

Met die toelichting houdt Holtrop haar motie maar aan. Beter had ze de technische informatie die ze nu heeft gekregen eerst verzameld, en bijvoorbeeld de wethouder gevraagd hoe ze haar gedrevenheid kon omzetten in een raadsinstrument dat ook het college helpt. Misschien had haar motie dan wel met een schoonsprong geëindigd — in plaats van, nou ja, een bommetje.

Deze column verscheen op 1 december 2025 bij Binnenlands Bestuur.

De beelden uit de recente NOS-uitzendingen laten een ontwikkeling zien die veel breder reikt dan Terneuzen alleen: raadsleden, wethouders en burgemeesters ervaren steeds vaker dreiging en intimidatie rondom besluiten over asielzoekerscentra. Het is een patroon dat volgens bestuurders de normale democratische verhoudingen onder druk zet.

In verschillende gemeenten worden raadsleden inmiddels beveiligd tijdens vergaderingen, of vinden beraadslagingen achter gesloten deuren plaats. In Doetinchem werden vuurwerk en eieren naar het gemeentehuis gegooid, in Hoorn stonden demonstranten met fakkels voor de deur, en in Venlo spreken bestuurders openlijk over bedreigingen.

Volgens John Bijl, directeur van het Periklesinstituut, voelen veel raadsleden de gevolgen daarvan in hun dagelijkse werk:
‘Ik spreek geregeld raadsleden die zeggen: ik durf niet alles meer te zeggen wat ik zou willen zeggen.’ 

Ook in Terneuzen speelde die druk een grote rol. Dat een raadslid in de raadszaal verklaarde niet te durven stemmen, is volgens Bijl geen losstaand incident maar een signaal van een bredere verschuiving. ‘Dat raadsleden niet meer in vrijheid hun stem kunnen uitbrengen omdat ze zich onder druk voelen staan: dan zetten we echt onze democratische rechtsorde op het spel.’

Provinciale bestuurders trekken intussen openlijk aan de bel. In Limburg noemt gouverneur Emile Roemer het “schandalig” dat lokale politici beveiliging nodig hebben. Ook CdK Hugo de Jonge zegt signalen te hebben dat raadsleden onder druk worden gezet en dat dit nadrukkelijk moet worden onderzocht.

Een terugkerend element in de uitzendingen is het verwijt dat gemeenten weinig ruggensteun voelen vanuit Den Haag. Lokale bestuurders moeten de spreidingswet uitvoeren, terwijl landelijke politici regelmatig suggereren dat die wet kan worden ingetrokken of genegeerd. Daardoor stijgt de maatschappelijke druk juist verder, zeggen betrokkenen.

Bijl sluit zich daarbij aan: ‘Het kabinet laat maar weinig van zich horen om het op te nemen voor gemeenten.’ En: ‘Ik had het logisch gevonden als ministers deze week nog hadden gezegd dat de spreidingswet ook in Terneuzen gewoon moet worden uitgevoerd.’

De combinatie van juridisch verplichte besluitvorming, felle lokale emoties en landelijke onduidelijkheid leidt volgens deskundigen tot een kwetsbare situatie. Gemeenteraden stellen besluiten uit, raadsleden ervaren druk op hun persoonlijke veiligheid en bestuurders waarschuwen voor een sluipende normverschuiving.

De vraag die boven de recente ontwikkelingen hangt, is dan ook breder dan één gemeente of één besluit: hoe zorgen we ervoor dat lokale politici hun werk kunnen doen in vrijheid, onderbouwd, en zonder angst? Bijl is daar duidelijk over: ‘We moeten als samenleving iedere dag blijven bevestigen dat intimidatie onacceptabel is. En daar hebben we het Rijk hard bij nodig.’

De gemeente Terneuzen is deze week in een politieke crisis beland na het onverwachte vertrek van burgemeester Erik van Merrienboer. Hij legt zijn functie neer omdat hij geen vertrouwen meer heeft in een goede samenwerking met de gemeenteraad rondom de besluitvorming over een asielzoekerscentrum. Het besluit van de burgemeester zorgt voor beroering in de Zeeuwse gemeente en trekt nationaal de aandacht.

Het conflict draait om de vergunning voor een opvanglocatie voor maximaal tweehonderd asielzoekers. Waar de raad vorig jaar nog instemde met het plan, keerde onlangs een meerderheid zich onder maatschappelijke druk tegen de komst van het azc. In een brief aan de gemeenteraad suggereerde Van Merrienboer dat niet alle raadsleden hun stem ‘zonder last’ hebben kunnen uitbrengen. 

Die passage raakt aan een norm die in het lokaal bestuur geldt als onaantastbaar, zegt John Bijl van het Periklesinstituut. Hij noemt het vertrek van de burgemeester bijzonder: ‘Dit is echt uitzonderlijk, zegt hij tegen Omroep Zeeland. ‘Ik word er een beetje knorrig van.’ Volgens hem verandert het ontslag weinig aan de feitelijke opgave: ‘Je hebt gewoon de spreidingswet uit te voeren. Ook een waarnemend burgemeester krijgt dezelfde wet op zijn bord.’ 

De spanning liep verder op toen CDA-raadslid Rolf Mobach in een openbare vergadering verklaarde niet te durven stemmen vanwege de druk die hij voelde op zichzelf en zijn omgeving. Hij verliet de zaal voordat de stemming begon. 

Dat raadsleden hun stem niet meer durven uit te brengen, is volgens Bijl een ernstige waarschuwing: ‘Dat ondermijnt onze democratie,’ zegt Bijl tegen NOS. ‘Raadsleden horen zonder last te stemmen.’ 

Ook stelt hij dat de burgemeester had moeten ingrijpen toen een raadslid openlijk aangaf zich niet veilig te voelen: ‘Op het moment dat een raadslid aangeeft dat hij zijn stem niet durft uit te brengen, moet je als burgemeester de vergadering schorsen.’ 

De zorgen worden gedeeld door commissaris van de Koning Hugo de Jonge, die met de fractievoorzitters in gesprek gaat. Hij noemt het onacceptabel als raadsleden zich belemmerd voelen bij het stemmen: ‘Als zij zich kennelijk onder druk gezet hebben gevoeld, is de democratie in het geding.’ 

Wat precies heeft geleid tot deze bestuurlijke breuk, blijft onderwerp van gesprek. Bijl ziet in ieder geval een optelsom van spanningen: ‘Niemand stapt op vanwege één incident. Dit is een breuk waar emotie meespeelt.’ 

Over de positie van de burgemeester schreef John Bijl deze column.

 

‘Op de agenda staat het accommodatiebeleid,’ zegt burgemeester Marcel Thijsen. ‘In de twééde termijn.’ Voordat de raad van Tynaarlo aan de agenda van de avond begint, moet er eerst een andere worden afgemaakt. Blijkbaar schoot de tijd daar tekort. Achteraf is dat goed voor te stellen. Want als je op deze manier vergadert, duurt alles lang. En erger nog: het beleid van de gemeente schiet er ook geen zier mee op.

‘Ik begrijp dat de heer Bouwman ziek is,’ zegt Annemarie Machielse (Leefbaar Gemeentebelangen) meteen. De plek van wethouder Dennis Bouwman is inderdaad leeg. Het accommodatiebeleid valt in zijn portefeuille. ‘Als er vragen zijn, kunnen die niet beantwoord worden,’ denkt Machielse. Ze stelt voor eerst te inventariseren of er vragen aan het college zijn — ‘want anders kunnen we gewoon de stemronde doen.’

Nu is een tweede termijn niet bedoeld om opnieuw vragen aan het college te stellen, maar om op elkaars bijdragen te reageren. ‘Als er een wethouder ziek is, hebben we een keurige vervangingsregeling,’ zegt Gezinus Pieterse (Tynaarlo Liberaal). ‘We hebben de wethouder aangenomen voor het accommodatiebeleid,’ antwoordt Machielse. Ze wil hem er graag bij hebben. De bespreking moet dan maar naar donderdag. Pieterse wil schorsen. ‘Een kwartiertje graag,’ zegt hij koel.

‘Het is mijn beleving dat we gewoon kunnen beginnen,’ zegt Pieterse erna. ‘Er wordt een amendement ingediend en dan het voorstel in stemming gebracht.’

Machielse fronst. ‘Het advies van het college kunnen we daar niet over vragen, want dat is er niet.’ Thijsen grimlacht. ‘Het college is er natuurlijk altijd.’ Machielse lijkt de sfeerverbeteraar niet op te pakken. ‘Het college heeft het al beoordeeld,’ knikt Pieterse.

Pieterses fractiegenoot Jan Smits is indiener van het amendement. ‘Samen met D66, CDA en Tynaarlo Nu.’ Het legt vast dat huurders betrokken blijven bij de uitvoering. ‘Het is al een soort toezegging van wethouder Bouwman,’ zegt hij.

‘Als het een toezegging is, waarom moet het dan een amendement worden?’ vraagt Marjolein Koning (PvdA). ‘Die toezegging was niet scherp’, legt Smits uit. ‘Hij heeft er overleg over gehad met wethouder Bouwman. ‘Van instellingen heb ik begrepen dat ze het proces vertrouwen,’ zegt Koning. ‘Ik hecht er veel waarde aan om het vast te leggen,’ vult Herman van Os (D66) aan. In het verleden zijn met onduidelijke toezeggingen al verkeerde verwachtingen gecreëerd.

Als tweede wil het amendement dat ook de financiële consequenties voor betrokken partijen inzichtelijk worden. ‘Gaan we dan ook bepalen wat een broodje kroket moet kosten?’ vraagt Machielse ijzig. ‘Ik vraag het maar even.’ Dat is niet de bedoeling, legt Smits uit, het moet wel inzichtelijkheid bieden om de hoogte van de huur vast te stellen. Zo spannend is het amendement niet, willen de indieners maar zeggen. Zelfs het college ziet geen probleem. ‘We laten het oordeel aan de raad,’ zegt wethouder Jurryt Vellinga. ‘Er zijn geen belemmeringen voor de uitvoering.’

Gea Bijkerk (GroenLinks) wil toch nog even ervoor schorsen. ‘Alle punten die wij belangrijk vinden staan erin,’ zegt Bijkerk later. ’Het raadsvoorstel is goed genoeg,’ vindt Machielse. ‘We hebben vertrouwen in het proces,’ zegt Koning. Het amendement zal het niet halen.

‘Dan wil ík schorsen,’ zegt Pieterse. Hij ziet wit om de neus. ‘De botheid van de weigering van onze uitgestoken hand steekt,’ zegt hij erna. ‘Het was een al gelopen race,’ constateert Henk Middendorp (CDA). Hij ziet Machielse knikken. Net als de andere indieners zal hij wél voor het onaangepaste raadsvoorstel stemmen — maar met een debattemperatuur die de raadzaal in een vriescel heeft veranderd. Misschien moet de raad díe accommodatie ook maar eens bespreken. De wethouder heb je daar niet voor nodig, wel een beetje warmte in de omgang.

Deze column verscheen op 24 november 2025 bij Binnenlands Bestuur.

‘De Bijbel schrijft dat koning Salomo de wijste mens ooit geleefd is,’ zegt Koen Schouten (SGP). ‘Antwoord den zot naar zijn dwaasheid niet,’ citeert Jary de Hon (T@B) een ander Bijbelboek. ‘Wie een toren wil bouwen, verrekent eerst de kosten,’ vult wethouder Arjan Meerkerk aan. Bijbelvast zijn ze wel in Hardinxveld-Giessendam. Maar voor het verloop van de vergadering zou het fijn zijn als ze óók wat meer vergadervormvast waren.

Zoals in zoveel gemeenten staat de ontwerp-begroting op de agenda. Mét een verhoging van de OZB met bijna tien procent. 

‘Belasting verhogen is voor ons het uiterste middel,’ zegt Schouten. Maar de sporthal, een nieuwe woonwijk en twee basisscholen moeten ergens van worden betaald. Ook het ravijnjaar vraagt buffers, denkt Wim IJzerman (CU). ‘Het uitzicht van een ravijn kan ook mooi zijn,’ zegt hij, ‘maar je moet voorkomen dat je erin valt.’

Max van den Bout (PvdA) lijkt kritischer: ‘Ik zou zeggen: de ambities iets terugschroeven en wachten met de OZB-verhoging.’ Misschien moet de nieuwe raad daarover beslissen. ‘De jaarrekeningen zijn al jaren positief terwijl het college tóch kiest voor een OZB-verhoging,’ moppert De Hon. ‘We willen concrete voorstellen en amendementen om de OZB-landing zo zacht mogelijk te maken.’ Helaas vraagt niemand hem wat hij precies bedoelt. Of wie die amendementen moet indienen. Zo zou de begroting een hamerstuk kunnen worden. Wethouder Meerkerk heeft aan een paar zinnen genoeg: ‘De verhoging is nodig om de investeringen te doen.’

‘Goed om de andere bijdragen te horen,’ begint Schouten in de tweede termijn. ‘Heb ik nou goed begrepen dat hij voorstelt de OZB-verhoging te schrappen?’

Niets in De Hons bijdrage wees daarop. Zou ook raar zijn — zijn fractie steunt het college. Je mag dan verwachten dat kritiek iets constructiever wordt geuit dan ‘schrappen die hap’. ‘Ja!’ zegt De Hon monter. ‘Dat heb je heel goed begrepen.’

‘Hoe denkt u in de toekomst te gaan betalen voor de investeringen?’ vraagt Schouten, nog steeds in zijn eigen termijn. ‘We kunnen bezuinigen met hybride werken,’ antwoordt De Hon — die tot nu toe nog geen voorstel heeft ingediend. ‘Het is jammer als we een beeld voorschotelen dat er bijvoorbeeld in het sociale domein of op de uitvoering nog wel wat te bezuinigen is,’ vindt Schouten.

‘Hoorde ik u nou zeggen dat er te bezuinigen is in het sociale domein?!’ vraagt Paul Letterie (CDA). ‘Ik bedoelde dat de heer De Hon zoiets zei,’ zegt Schouten. ‘Er staat hier een kraan die ook nog wel even mee kan,’ zegt De Hon. ‘Met een tonnetje hier en een tonnetje daar betaal je geen investeringen,’ roept IJzerman. ‘Ik hoor allemaal holle frasen waar ik als inwoner niets mee kan,’ roept De Hon terug. ‘Ik heb het heel inhoudelijk over ons dorp gehad,’ scandeert Letterie. In de zaal wordt gelachen, mischien met plaatsvervangend schaamte.

Pas in zijn eigen termijn dient De Hon inderdaad een amendement in om de OZB-verhoging te schrappen en het gat te dichten uit de reserve. Een voorstel voor bezuinigingen zit daar niet bij. Interrupties krijgt hij er niet over.

Bij de stemming zijn alleen De Hon en zijn fractie voor. Gek is dat niet. Niet omdat het per se een slecht voorstel is — dat is een politieke mening — maar omdat het in het debat nooit een echte kans heeft gekregen. Als je dat wilt, moet je het meningsverschil veel eerder en veel preciezer neerleggen: helder, compleet en op tijd. Wie een lap rood vlees de arena inslingert, lokt vooral hongerige leeuwen uit. Maar wie — vrij naar Psalm 34 — zijn punt zó formuleert dat anderen er wél goede vragen over gaan stellen, zorgt er tenminste voor dat het debat genoeg te eten krijgt.

Deze column verscheen op 17 november 2025 bij Binnenlands Bestuur.

‘We hebben nieuwe geluidspostjes!’ kondigt voorzitter Marieke Gondrie enthousiast aan. Burgemeester Rianne Donders is verhinderd, dus mag zij het technische hoogstandje van de raadzaal van Best presenteren. ‘Hopelijk een verbetering, want de vorige lieten het nogal eens afweten.’Maar bij deze vergadering is het niet de techniek die de raad in de steek laat.

De raad besluit vanavond over de verordening voor startersleningen. In de oordeelvormende sessie is het voorstel al uitgebreid bedebatteerd. Van die vergadering is een nette notie bij de stukken toegevoegd, met de belangrijkste discussiepunten: differentiatie nieuwbouw en bestaande bouw, en of het budget toereikend is. Maar ook over het maximum leenbedrag was twijfel. ‘Naar aanleiding van de oordeelvormende sessie is de verordening met het bedrag voor de starterslening aangepast,’ legt Gondrie uit. 39.000 euro, staat er nu als maximaal leenbedrag.

Dat is eigenlijk al gek. Voorstellen die door het college aan de raad zijn overgedragen, kunnen eigenlijk niet meer door hen worden aangepast. Wethouders kunnen geen stukken amenderen, ook al hebben ze deze zelf ingediend. Goed, soms gaat het om minuscule kwesties waar het nodeloze vertraging oplevert wanneer de raad zou vragen om een heel nieuwe voordracht. Maar een bedrag toevoegen dat essentieel is voor het functioneren van een regeling?

Volgens Joost Snellen (Best-Anders) moet dat bedrag al anders. ‘In Best ligt de huizenprijs veel hoger dan landelijk,’ legt hij uit. ‘Meerdere gemeenten gebruiken andere bedragen.’ Hij stelt voor het maximum op te hogen naar 50.000, met ook een verhoging van het budget van een naar anderhalf miljoen euro. ‘Ik hoop dat ik jullie steun ervoor kan krijgen.’

‘Met dit geld kunnen we nu mínder mensen helpen,’ vraagt Steven van der Heijden (PvdA/GroenLinks). ‘Of heeft u daar niet over nagedacht?’ Al klinkt dat eerder offensief dan nieuwsgierig. Met de oude regeling heeft de gemeente 21 mensen kunnen helpen, legt Snellen kalmpjes uit. ‘Maar ook heel veel mensen niet,’ vertelt hij. ‘Omdat het bedrag te laag was.’

‘Hebben we dan morgen een vergadering over 60? Of over 70?’ vraagt D66’er Marius Ekamp. Vijftigduizend euro is juist het wettelijk toegestane maximum, zegt Snellen schouderophalend. ‘50 duizend is geen bedrag van de Rijksoverheid,’ zegt Leon Kennis (Best Open) beslist. ‘Heeft u wel goed geluisterd bij de oordeelvormende sessie?!’ Met een ruk buigt hij zijn nieuwe microfoon van zich af. ‘Huizenprijzen liggen in Best gemiddeld hoger dan in Tytsjerksteradiel.’ Hij lacht er wat ongemakkelijk bij. ‘Ik denk dat ik een redelijke vraag stel.’

Het kost wethouder Stan van der Heijden alle moeite om de ingewikkelde technische mogelijkheden en wettelijke kaders uit te leggen. ‘Er zijn gemeenten die een percentage hanteren,’ zegt Jo van den Boogaard (Jongerenpartij JO) nog. Dat lijkt op een poging mondeling nóg een amendement aan het debat toe te voegen. ‘Daar hebben we het in de oordeelvorming ook over gehad,’ zegt Kennis, nu knorriger dan eerst. ‘We moeten niet meer toestaan dat er na een oordeelvormende vergadering nog amendementen worden ingediend,’ moppert hij later.

Begrijpelijk, maar wel wat misplaatst. Amendementen laten juist zien waar de politieke verschillen nog zitten; daar is de besluitvorming voor. Oordeelvorming is om die verschillen zichtbaar te maken, en van een afwegingskader te voorzien, en dan is het prima om te constateren dat ook daarna politiek afwijkende visies blijven bestaan. Maar ja, als je nieuwe informatie zonder zo’n afwegingskader op de agenda toelaat, is het niet zo gek dat voor sommigen de oordeel- of zelfs de beeldvorming opnieuw begint. Dan zit de ruis niet in de vergaderelectronica of het vergadermodel, maar in de vergadertechniek.

Deze column verscheen op 10 november 2025 bij Binnenlands Bestuur.

De opkomst bij de Tweede Kamerverkiezingen in Rotterdam begon veelbelovend, maar eindigde in vertrouwd laag water. ’s Ochtends liep de stad zelfs voor op 2023, maar na de lunch zakte het tempo.

Bijl was gedurende de verkiezingsdag ’s middags elk uur te horen in de uitzending Rijnmond Kiest. De opkomst voorspelde al iets van de uitslag, zegt hij. ‘Je ziet dat er een paar groepen zijn die minder stemmen: mensen met een migratieachtergrond, jongeren, mensen met een lage opleiding en vaak die praktisch werk doen en lange dagen maken,’ zei Bijl.

In de vroege uren lag de opkomst in Rotterdam duidelijk hoger dan twee jaar geleden, maar dat verschil verdween in de middag. ‘Ik was vanochtend wat enthousiast,’ vertelde Bijl. ‘Tot een uur of elf lag de opkomst echt hoger dan in 2023. Alleen op de een of andere manier is dat helemaal ingekakt rond de lunch. Zo rond vier uur waren er zelfs drieduizend mensen minder gaan stemmen dan twee jaar geleden.’

Toch liep het in de avondspits weer iets op. Uiteindelijk bracht 63,3 procent van de Rotterdammers hun stem uit, tegenover 64,4 procent in 2023. Een minimale verslechtering, en volgens Bijl dus weer ‘dramatisch laag’.

Hij ziet in de cijfers een verschuiving: ‘Vooral hogeropgeleiden en mensen in vrijere beroepen zijn gaan stemmen. Dat verklaart ook waarom D66 in Rotterdam beter scoorde en de PVV terrein verloor. De opkomstcurve vertelt het verhaal van wie de luxe heeft om vroeg te stemmen.’

Volgens Bijl is het lage eindcijfer niet alleen te verklaren uit ongelijke mogelijkheden om te stemmen, maar ook uit teleurstelling in de landelijke politiek. ‘Veel mensen voelen zich niet meer aangesproken door de manier waarop het vorige kabinet met hun zorgen is omgegaan,’ zei hij. ‘Juist de groepen die zich in Den Haag niet gehoord voelen, blijven thuis. Dat is geen onverschilligheid, maar een vorm van afkeer.’

Bijl wees er bovendien op dat een derde van de niet-stemmers zegt af te haken omdat ze politici zat zijn. ‘Dat is een treurige bijkomstigheid,’ aldus Bijl. ‘Wie zich afkeert van het politieke spel, verliest ook invloed op de regels ervan.’

De dag na de verkiezingen was Bijl opnieuw te gast bij RTV Rijnmond, ditmaal om de uitslag en de formatie te duiden.

In drie Zuid-Hollandse gemeenten worden stemmen opnieuw geteld na meldingen van oplettende kiezers. In Zoetermeer, Pijnacker-Nootdorp en Rijswijk bleek dat bij enkele stembureaus kleine afwijkingen zijn geconstateerd tussen de eerste en tweede telling.

‘Het is natuurlijk enorm belangrijk dat iedere uitgebrachte stem ook wordt toegewezen aan de kandidaat op wie-ie is uitgebracht,’ zegt bestuurskundige John Bijl van het Periklesinstituut. Toch benadrukt hij dat zulke hertellingen zelden iets aan de uitslag veranderen. ‘Voor een zetel heb je zo’n 70.000 stemmen nodig. Dat is ongeveer het totale aantal stemmen dat is uitgebracht in een stad als Delft.’

De verschillen blijken in de meeste gevallen marginaal. In Rijswijk wisselden bij één stembureau achttien stemmen van partij, terwijl in Pijnacker-Nootdorp een paar stemmen aan een verkeerde kandidaat waren toegeschreven.

Volgens Bijl laat het juist zien hoe zorgvuldig het Nederlandse systeem werkt. ‘Stemmen worden eigenlijk drie keer geteld: eerst bij het stembureau, dan centraal per partij en daarna nog eens per kandidaat. Dat is al met al nogal wat,’ zegt hij.

Van fraude is volgens hem zelden sprake. ‘Wie dat zou willen, moet erg zijn best doen. Want 70.000 stemmen voor één zetel? Er zijn makkelijkere manieren om de macht te grijpen,’ grapt Bijl.

De hertellingen in de drie gemeenten worden deze week afgerond. In Westland vindt op verzoek van de Kiesraad nog een extra controle plaats.

Het wordt een stevige opgave voor oud-burgemeester Jan van Belzen om de verhoudingen tussen Ridderkerk en de omliggende gemeenten te herstellen. Ridderkerk wil een eigen systeem voor de verdeling van sociale huurwoningen, zodat eigen inwoners meer kans maken. De regiogemeenten verzetten zich daar fel tegen en riepen de provincie op om in te grijpen.

Volgens bestuurskundige John Bijl van het Periklesinstituut is het conflict uitzonderlijk scherp. ‘Ik herinner me niet dat eerder een dergelijke brief is gestuurd,’ zegt hij. ‘Het is niet niks wat hier speelt. Dit conflict zit al hoog op de escalatieladder.’

Bijl vermoedt dat de breuk begon toen Ridderkerk liet weten eigen inwoners prioriteit te willen geven. ‘Vanaf dat moment is het kennelijk misgegaan. Maar Ridderkerk en de regiogemeenten weten dat ze niet op een eiland leven. Ze moeten samenwerken.’

De provincie kan Ridderkerk dwingen zich opnieuw aan te sluiten bij het regionale verdeelsysteem. Dat zou volgens Bijl een ingrijpende stap zijn. ‘Dwing je een gemeenteraad tot een besluit, dan ontneem je die raad deels zijn functie. Dat is nogal wat.’

Toch begrijpt hij de gevoeligheid. ‘Ik snap heel goed dat Ridderkerk zijn eigen inwoners een woning gunt. Maar we hebben in de Randstad grote woningnood. Is dat een probleem van alleen Ridderkerk, of van ons allemaal? Een gemeente is een decentrale eenheidsstaat: je hebt verantwoordelijkheden, maar ook verplichtingen.’

Volgens Bijl ligt de sleutel nu bij bemiddelaar Van Belzen. ‘Hij is een ervaren onderhandelaar, iemand die luistert en weet hoe je strijdende partijen weer in gesprek krijgt. Hij heeft niet één sleutel, maar de hele sleutelbos in handen.’