Als een burgemeester alleen achterblijft

Wat gebeurt er als een gemeente ineens geen wethouders meer heeft? In Tiel ontstond die uitzonderlijke situatie nadat alle vijf de wethouders opstapten tijdens een bestuurlijke crisis. In een bericht van Omroep Gelderland legt John Bijl uit dat de Gemeentewet voor zulke gevallen een noodvoorziening kent: de burgemeester kan tijdelijk in de plaats treden van het college.

De aanleiding is een bestuurlijke crisis die ontstond na een reconstructie van NRC over het vertrek van voormalig burgemeester Frank van der Meijden. Door de daarop volgende politieke ontwikkelingen traden alle wethouders af. Daarmee bleef waarnemend burgemeester José van Egmond als enige bestuurder over.

Dat betekent niet dat de gemeente direct stilvalt. Artikel 42 van de Gemeentewet maakt het mogelijk dat de burgemeester tijdelijk optreedt als het college zijn taken niet kan uitoefenen. Die bepaling is bedoeld voor uitzonderlijke situaties waarin het bestuur niet volledig is samengesteld.

‘De Gemeentewet biedt ruimte voor een burgemeester om een tijd als eenmanscollege te functioneren’, zegt John Bijl. ‘Veel burgemeesters zullen zich daar als ambtsdrager niet heel comfortabel bij voelen. Grote besluiten worden daarom in dit soort periodes vaak niet genomen.’

Zo’n constructie is nadrukkelijk bedoeld als noodvoorziening. De burgemeester krijgt niet ineens alle normale collegebevoegdheden naar eigen inzicht, maar zorgt ervoor dat het gemeentebestuur kan blijven functioneren totdat de gemeenteraad nieuwe wethouders heeft benoemd. Juist omdat veel besluiten door het college gezamenlijk worden genomen, is een volledig college uiteindelijk onmisbaar.

‘Je kunt het vergelijken met een thuiskomertje onder een auto’, zegt Bijl. ‘Daar kun je nog even mee verder, maar uiteindelijk moet er een echte band op. Zo is het ook met een gemeentebestuur zonder wethouders. Het werkt als noodoplossing, maar er moet zo snel mogelijk weer een volwaardig college komen.’